ABD Yüksek Mahkemesi'nin Tarife Kararı Ticari Belirsizlikleri Artırdı

New York

ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın uygulamaya koyduğu tarifelerin dayandığı Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'nın (IEEPA) başkana tarife koyma yetkisi vermediği yönünde karar aldı.

Mahkemenin 3'e karşı 6 oyla aldığı kararda, gümrük vergisi koyma yetkisinin Kongre'ye ait olduğu açıklandı.

Trump, geçtiğimiz yıl IEEPA çerçevesinde neredeyse tüm ticaret ortaklarına karşılıklı gümrük vergileri uygulamış, Çin, Kanada ve Meksika'ya da fentanil akışını gerekçe göstererek tarifeler getirmişti.

Hükümetin IEEPA'yı başkana sınırsız gümrük vergisi uygulama yetkisi veren bir yasa olarak yorumladığı belirtilen kararda, yasanın tarihçesinde hiçbir başkanın bu kapsamda tarifeler uygulamadığı vurgulandı.

Kararda, "ithalatı düzenleme" ifadesinin Kongre'nin "vergi koyma" yetkisini içermediği ve büyük ekonomik etkisi olan bir yetki devrinin Kongre tarafından muğlak bir ifadeyle yapılamayacağı belirtildi.

IEEPA'nın başkana ithalatı soruşturma, engelleme, yasaklama gibi konularda yetki verdiği ancak gümrük vergileri ve harçlardan bahsedilmediği ifade edildi.

Tarifelerin Geleceği Belirsiz

Bu karar, Trump yönetiminin ticaret politikalarını hukuki bir çıkmaza sokarken, son dönemde toplanan milyarlarca dolarlık gümrük vergisinin durumu ve ABD'nin ticari taahhütleriyle ilgili belirsizlik yarattı.

Penn-Wharton Bütçe Modeli'ne göre, IEEPA kapsamında tahsil edilen ve geri ödenmesi gerekebilecek tutarın 175 milyar doların üzerinde olduğu öngörülüyor.

Mahkeme kararında, toplanan gümrük vergilerinin iadesine dair somut bir plan sunulmazken, Yüksek Mahkeme Yargıcı Brett Kavanaugh, "milyarlarca doların iadesinin" ABD Hazinesi üzerinde ciddi etkileri olacağını belirtti.

Kavanaugh, "Hükümetin ithalatçılardan topladığı milyarlarca doları iade edip etmemesi ve nasıl iade etmesi gerektiği konusunda karara varılmadı. Ancak bu süreç muhtemelen karmaşık olacaktır." dedi.

Alternatif Yöntemler Arayışı

Başkan Trump, Yüksek Mahkeme'nin kararının ardından yaptığı basın açıklamasında, "Bu kararın kötü yönü, mahkemenin tanıdığı ve Kongre tarafından da kabul edilen daha güçlü yöntemler, uygulamalar ve yetkilerim var." diye konuştu.

Trump, kararın başkanın ticareti düzenleme ve gümrük vergileri uygulama yetkisini daha net hale getirdiğini savundu ve gelecekte daha fazla gelir elde edeceklerini düşündüğünü belirtti.

Trump, tarifelerin geri ödenmesine ilişkin kararın eksik olmasını eleştirdi ve bunun uzun süreli davalara yol açacağını ifade etti.

IEEPA tarifeleri ile müzakere edilen ticaret anlaşmaları hakkında ise Trump, "Bazı anlaşmalar geçerliliğini koruyacak, diğerleri ise farklı tarifelerle değiştirilecek." dedi.

Hazine Bakanı Scott Bessent, gümrük vergileri için alternatif yasal yetkilerin kullanılmasının 2026 yılına kadar tarife gelirlerini "neredeyse hiç" değiştirmeyeceğini söyledi. Bessent, Yüksek Mahkemenin tarifelere karşı bir karar vermediğini, sadece IEEPA'nın bunun için kullanılamayacağını belirtti.

Küresel Tarife Uygulaması

Trump, basın toplantısında, tüm ülkelere yönelik yüzde 10 oranında küresel bir gümrük vergisi getirilmesi kararını duyurdu.

Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, bunun 1974 Ticaret Yasası'nın 122. maddesi uyarınca yapıldığı belirtildi.

ABD'ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle yüzde 10 ithalat vergisi uygulanacağı belirtilirken, bu kararın 24 Şubat'tan itibaren yürürlüğe gireceği açıklandı.

Kritik mineraller, enerji ürünleri, bazı tarım ürünleri, ilaçlar, belirli elektronik ve otomotiv ürünleri, havacılık ürünleri ve bilgi materyalleri gibi bazı ürünler bu vergiden muaf tutulacak.

Gelecek Adımlar

Trump'ın belirttiği gibi ABD yönetiminin, ulusal güvenliği gerekçe gösteren 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası'nın 232. maddesi, dış ülkelerin haksız ticaret uygulamalarına karşı yetki veren 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. maddesi veya dış ticaret açıklarını hedefleyen 122. madde gibi diğer federal yasaları kullanması bekleniyor.

Ancak bu yasalar, IEEPA'nın aksine daha karmaşık bürokratik ve prosedürel adımlar gerektiriyor.

Yargıç Kavanaugh'un karşı oy gerekçesinde, Başkan'ın tarife uygulama yetkisinin tamamen ortadan kalkmadığı, sadece IEEPA kapsamında vergilerin "yanlış bir yasal seçeneğe işaret ettiği" belirtildi.

Yüksek Mahkeme'nin kararı ithalatçıların ödedikleri vergilerin iadesi için yasal bir dayanak sağlıyor ve ithalatçı firmaların mahkeme kararını emsal göstererek iade talepleri için toplu dava açması bekleniyor.

ABD basınında, ithalatçıların geri ödeme talep etmek için Uluslararası Ticaret Mahkemesine binden fazla dava başvurusunda bulunduğu ve yeni davaların açılmasının beklendiği aktarılıyor.

Bazı küçük ithalatçıların ise dava açmak yerine potansiyel iadeyi göz ardı edebileceği belirtiliyor.

ABD Ulusal Perakendeciler Birliği'nden yapılan açıklamada, ithalatçılara gümrük vergilerinin iadesi için alt mahkemenin sorunsuz bir süreç sağlaması istendi ve iadelerin ekonomiye ivme kazandıracağı ifade edildi.

Uzmanlar, bu sürecin karmaşık bir "kaosa" dönüşebileceği uyarısında bulunuyor ve Gümrük ve Sınır Muhafaza (CBP) biriminin hangi ürün grubu için ne kadar iade yapacağı konusundaki düzenlemelerin aylarca sürebileceğini belirtiyor.

Ticaret Anlaşmaları Riski

Trump yönetimi, ticaret diplomasisinde IEEPA tarifelerini bir "pazarlık kozu" olarak kullanırken, Yüksek Mahkeme'nin kararı mevcut ve müzakeredeki ticaret anlaşmalarının geleceği için belirsizlik yaratıyor.

Uzmanlar, ticaret ortaklarının, ABD Başkanı ile yapılan anlaşmaların yargıdan dönebilmesi riskini daha fazla değerlendireceğini ifade ediyor.

Yargıç Kavanaugh'un muhalefet şerhinde "IEEPA tarifeleri, Çin'den Birleşik Krallık'a ve Japonya'ya kadar yabancı ülkelerle yapılan ticaret anlaşmalarını kolaylaştırdığı için Mahkeme'nin kararı çeşitli ticaret anlaşmalarına ilişkin belirsizlik yaratabilir." ifadesi dikkat çekiyor.

Avrupa Birliği ve İngiltere hükümet sözcüleri, etkileri daha iyi anlamak için ABD yönetimi ile temaslarda bulunacaklarını belirtiyor.

Ticaret Politikaları ve Belirsizlikler

Oxford Economics Küresel Başekonomisti Ryan Sweet, Yüksek Mahkeme'nin tarifelerle ilgili kararının etkin tarife oranını yüzde 12,8'den yüzde 8,3'e düşürdüğünü belirtti.

Tarifelerin azaltılmasının ekonomiye kısa vadede destek sağlayacağı ancak uzun vadeli belirsizliklerle birlikte bu etkinin azalabileceğini ifade eden Sweet, yönetimin tarifeleri başka yollarla uygulamasıyla oranın mevcut seviyelere yakın kalabileceğini söyledi.

Sweet, Yüksek Mahkeme'nin kararının acil durum ilanını geçersiz kıldığını ve 130 milyar dolardan fazla gümrük vergisinin iade edilip edilmeyeceği konusunun uzun sürecek bir hukuk mücadelesine yol açabileceğini belirtti.

Sweet, 122. Bölüm kapsamındaki yetkinin daha kalıcı olduğunu ve soruşturmalar gerektirse de hukuken sürdürülebilir olduğunu ifade etti.

Sweet, "Yönetim, genel tarife düzeyini yeniden oluşturabilse bile, sektör ve ülke bazındaki etkiler çok farklı olabilir, bu da işletmeler, yatırımcılar ve hane halkları için yeni bir belirsizlik dalgası yaratır." dedi.

Ticaret Anlaşmalarında Yüksek Tarife Riski

Fitch Ratings ABD Ekonomik Araştırmalar Başkanı Olu Sonola, yüzde 10'luk gümrük vergisinin belirsizliği azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtti.

Geri ödeme sürecinin gelecek aylarda yoğun bir şekilde dava konusu olacağını söyleyen Sonola, Yüksek Mahkeme kararının şirketlere ve tüketicilere paralarını geri talep etmek için yasal bir dayanak sağladığını ifade etti.

Sonola, yüzde 10'un üzerinde gümrük vergisi oranları içeren ticaret anlaşmalarının risk altında olduğunu belirterek, gümrük vergileri yasa dışı kabul edildiğinde, 122 Madde'de izin verilen yüzde 10 oranından daha yüksek tarifelerin yasal bir dayanağının kalmayacağını dile getirdi.

Küresel piyasaların bu durumu henüz önemsemeyebileceğini belirten Sonola, "Ancak olayların nasıl gelişeceği konusunda daha net bir fikir edindikçe bu değişebilir. Bu karar, yüzde 10'un üzerinde IEEPA gümrük vergisi oranlarıyla karşı karşıya olan Asya ve Avrupa ülkelerine fayda sağlayabilir." dedi.