ABD'nin Sınırında Yeni Bir Devlet mi Doğuyor? Alberta'da Tarihi Kanada'dan Ayrılma Referandumu

Kuzey Amerika siyasetinde kartlar yeniden dağıtılıyor. Kanada'nın en zengin eyaletlerinden biri olan Alberta, federal hükümetle olan bağlarını tamamen koparma noktasına geldi. Albertalı seçmenler, 19 Ekim tarihinde sandık başına giderek eyaletin Kanada'dan ayrılıp ayrılmayacağını belirleyecek tarihi bir halk oylamasına katılacak. Referanduma sadece 60 gün kala, eyaletteki ayrılıkçı kampanyalar adeta bir seferberliğe dönüşürken, önümüzdeki günlerde dev mitinglerin ve geniş kapsamlı reklam kampanyalarının düzenlenmesi bekleniyor.

Alberta'nın Geleceğini Şekillendirecek 10 Kritik Soru

Seçmenler, sandık başında eyaletin geleceğini doğrudan etkileyecek 10 soruluk bir formu yanıtlayacak. Pusulada yer alan sorulara "evet" ya da "hayır" yanıtı verilecek. Alberta halkının önüne koyulacak o kritik sorular şunlar:

1. Alberta hükümetinin, göçü daha sürdürülebilir seviyelere indirmek, ekonomik göçü önceliklendirmek ve Albertalılara yeni istihdam fırsatlarında öncelik tanımak amacıyla göç üzerindeki kontrolünü artırmasını destekliyor musunuz?

2. Alberta hükümetinin, sağlık hizmetleri, eğitim ve diğer sosyal hizmetler gibi eyalet tarafından finanse edilen programlardan yalnızca Kanada vatandaşlarının, daimi ikamet sahiplerinin ve Alberta tarafından onaylanmış göçmenlik statüsüne sahip kişilerin yararlanabileceğini öngören bir yasa çıkarmasını destekliyor musunuz?

3. Tüm Kanada vatandaşlarının ve daimi ikamet sahiplerinin şu anda olduğu gibi sosyal destek programlarından yararlanmaya devam edeceğini varsayarsak, Alberta Hükümeti'nin, daimi olmayan yasal göçmenlik statüsüne sahip tüm bireylerin, eyalet tarafından finanse edilen herhangi bir sosyal destek programından yararlanmadan önce en az 12 ay Alberta'da ikamet etmelerini zorunlu kılan bir yasa çıkarmasını destekler misiniz?

4. Tüm Kanada vatandaşlarının ve daimi ikamet sahiplerinin şu anda olduğu gibi kamu sağlık hizmetlerinden ve eğitimden yararlanmaya devam edeceğini varsayarsak, Alberta'da yaşayan ve daimi olmayan göçmen statüsüne sahip kişilerin kendileri ve aileleri için sağlık ve eğitim sistemlerinden yararlanmaları karşılığında Alberta Hükümeti'nin makul bir ücret veya prim talep etmesini destekler misiniz?

5. Alberta hükümetinin, Alberta eyalet seçimlerinde oy kullanmak için kişilerin pasaport, doğum belgesi veya vatandaşlık kartı gibi vatandaşlık kanıtı sunmalarını zorunlu kılan bir yasa çıkarmasını destekliyor musunuz?

6. Alberta Hükümeti'nin, diğer istekli eyalet hükümetleriyle birlikte Kanada Anayasası'nı değiştirerek, eyalet Kraliyet Mahkemesi ve Temyiz Mahkemelerine atanacak yargıçları federal hükümet yerine eyalet hükümetlerinin seçmesini sağlamasını destekliyor musunuz?

7. Alberta Hükümeti'nin, seçilmemiş federal Senato'yu kaldırmak için Kanada Anayasası'nda değişiklik yapılması konusunda diğer istekli eyalet hükümetleriyle işbirliği yapmasını destekliyor musunuz?

8. Alberta Hükümeti'nin, sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler gibi eyalet yetki alanına giren federal programlardan eyaletlerin kendi sosyal programlarında kullanmak üzere aldığı federal fonlardan hiçbirini kaybetmeden muaf tutulmasına olanak sağlamak amacıyla Kanada Anayasası'nda değişiklik yapılması için diğer istekli eyalet hükümetleriyle birlikte çalışmasını destekliyor musunuz?

9. Alberta Hükümeti'nin, diğer istekli eyalet hükümetleriyle birlikte, eyalet yasaları ile federal yasalar çatıştığında, eyalet veya ortak anayasal yetki alanlarıyla ilgili eyalet yasalarına federal yasalara göre öncelik tanıyarak, eyalet haklarını federal müdahaleden daha iyi korumak amacıyla Kanada Anayasası'nda değişiklik yapmasını destekliyor musunuz?

10. Alberta, Kanada'nın bir eyaleti olarak mı kalmalı, yoksa Alberta Hükümeti, Kanada Anayasası uyarınca gerekli olan yasal süreci başlatarak, Alberta'nın Kanada'dan ayrılıp ayrılmaması konusunda bağlayıcı bir eyalet referandumu mu düzenlemeli?

Seçmenler son soruda iki seçenek arasında tercih yapacak. İlk seçenek Alberta'nın Kanada'nın bir eyaleti olarak kalmasını savunurken, ikinci seçenek hükümetin ayrılık için anayasal süreci başlatmasını öngörüyor.

Ayrılık Kararı Bağımsızlık İlanı mı? Siyasi Liderlerin Tepkileri

Bu tarihi oylama doğrudan tek taraflı bir bağımsızlık ilanı anlamına gelmiyor. Ancak sandıktan "ayrılma" yönünde bir irade çıkması durumunda, Alberta hükümeti Kanada'dan ayrılma sürecinin hukuki ve anayasal zeminini resmi olarak başlatma yetkisi kazanacak. Bu durum, Kanada federal yapısında eşi benzeri görülmemiş bir krizin kapısını aralayabilir.

Gelişmeler Ottawa'da büyük bir endişeyle takip ediliyor. Kanada Başbakanı Mark Carney ile muhalefet lideri Pierre Poilievre, Alberta'nın Kanada'nın birlik ve bütünlüğü için taşıdığı kritik öneme vurgu yaparak ortak bir "birlik" çağrısında bulundu. Eyalet Başbakanı Smith ise ayrılıkçıların dile getirdiği ekonomik kaygıların son derece haklı olduğunu kabul etmekle birlikte, kendisinin kişisel olarak Kanada içinde kalma yönünde oy kullanacağını açıkladı.

"Batı Yabancılaşması" ve ABD'nin Alberta Planları

Eyaletteki ayrılık hareketinin liderliğini üstlenen Mitch Sylvestre ve avukat Jeffrey Rath, Ottawa'daki federal yönetimin dayattığı çevre politikalarının eyalet ekonomisinin can damarı olan enerji sektörüne büyük zarar verdiğini savunuyor. Yıllardır süregelen ve "batı yabancılaşması" olarak adlandırılan bu his, eyaletin ürettiği yüksek katma değerin karşılığını alamadığı ve kritik kararların kendilerine merkezden dikte edildiği inancına dayanıyor. Hareket içindeki bazı radikal grupların ABD yönetimiyle temasa geçerek bağımsız bir Alberta'ya sağlanabilecek olası finansal destekleri görüştüğü iddiaları da kulisleri hareketlendirmiş durumda.

Öte yandan, ABD kanadından gelen açıklamalar Kanada'daki endişeleri daha da artırıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İsviçre'nin Davos kentinde yaptığı bir konuşmada Alberta'yı ABD için "doğal bir ortak" olarak tanımlayarak, "Albertalılar bağımsız bir halk. Büyük kaynaklara sahipler. İnsanlar konuşuyor, halk egemenlik istiyor" ifadelerini kullanmıştı. Bu sözler Kanada kamuoyunda soğuk duş etkisi yarattı.

Bessent'in ardından, Donald Trump'a yakınlığıyla bilinen Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Andy Ogles da tartışmaya katılarak, Albertalıların Kanada yerine ABD'nin bir parçası olmayı tercih edebileceğini ileri sürdü. ABD Başkanı Donald Trump'ın sosyal medya hesabından Kanada'yı ABD bayrağıyla kaplı gösteren bir harita paylaşması ise Washington'ın bölgeye yönelik jeopolitik iştahını açıkça ortaya koyuyor.