Afrika Boynuzu'nda Güç Savaşı: Türkiye ve İsrail'in Stratejik Hamleleri

Afrika Boynuzu'nda Türkiye ve İsrail arasında sessiz ama derinden ilerleyen bir nüfuz mücadelesi yaşanıyor. Bölgedeki hak ihlallerini ve kitlesel krizleri dünya gündemine taşıyan sivil toplum kuruluşu Atrocities Watch Africa (AWA) tarafından hazırlanan kapsamlı bir rapor, Ankara'nın Somali, Sudan ve Etiyopya'daki stratejik varlığının, bölgedeki askeri ve ekonomik dengeleri nasıl kökten değiştirdiğini gözler önüne serdi. Türk savunma sanayisinin amiral gemisi olan insansız hava araçlarının (İHA) muharebe sahalarındaki ezber bozan rolü, Türkiye'yi bölge ülkeleri için vazgeçilmez bir güvenlik ortağına dönüştürdü. Buna karşılık, deniz ticaret yollarını garanti altına almak ve İran destekli unsurları çevrelemek isteyen Tel Aviv yönetimi ise Somaliland ve Etiyopya üzerinden karşı hamleler geliştirerek Türkiye'nin etki alanını sınırlamayı hedefliyor.

Tarihsel Derinlik ve Çok Boyutlu Türk İş Birliği Modeli

Türkiye'nin Afrika kıtasıyla, bilhassa stratejik öneme sahip Afrika Boynuzu ile olan münasebetleri Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanan köklü bir geçmişe sahiptir. Turgut Özal döneminde atılan ekonomik liberalleşme adımlarıyla ilk tohumları ekilen bu açılım, 2005 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Sahra Altı Afrika’ya gerçekleştirdiği tarihi ziyaretlerle yeni bir ivme kazandı. Diplomatik temsilciliklerin sayısının hızla artırılması, insani yardımların yoğunlaştırılması ve 2008 yılındaki tarihi Türkiye-Afrika İşbirliği Zirvesi ile bu ilişkiler stratejik bir ortaklığa dönüştü.

Batılı aktörlerin koşullu ve güvenlik eksenli yaklaşımlarının ya da Çin'in sadece altyapıya odaklanan dar modelinin aksine, Türkiye bölgeye "şartsız ve koşulsuz" bir iş birliği modeli sunmaktadır. AWA raporunda da vurgulandığı üzere, Ankara'nın modeli insani yardım, kalkınma projeleri, kültürel diplomasi ve askeri ortaklığı eş zamanlı yürüten bütüncül bir stratejiye dayanıyor. Bu durum, kıta genelinde Türkiye'ye yönelik derin bir güven ve sempati iklimi yaratıyor.

Somali, Sudan ve Etiyopya: Güvenlik ve İstikrarın Yeni Mimarı

Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki en büyük başarı hikayesi şüphesiz Somali'dir. 2011 yılında ülkenin kuraklık ve iç çatışmalarla boğuştuğu en kritik dönemde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Mogadişu ziyareti, Somali için tarihi bir dönüm noktası oldu. Türkiye, acil insani yardımların ötesine geçerek hastaneler, okullar ve yollarla ülkenin yeniden inşasını üstlendi. Bu insani yaklaşım zamanla derin bir askeri ortaklığa evrildi. Mogadişu'da kurulan ve Türkiye'nin en büyük denizaşırı askeri eğitim merkezi olan TURKSOM, Somali ordusunun temel direği olan binlerce askeri ve özel harekat birliğini başarıyla eğitti.

2024 yılında imzalanan savunma ve ekonomik iş birliği anlaşmasıyla ortaklık yeni bir zirveye ulaştı. Anlaşma kapsamında Türkiye, Somali kara sularının güvenliğini sağlama, Somali deniz kuvvetlerini yeniden yapılandırma ve ülkenin münhasır ekonomik bölgesinde petrol ile doğalgaz arama yetkilerini üstlendi. 2026 yılı başında bölgeye gönderilecek sondaj gemileri ve Somali hava sahasında F-16 savaş uçaklarının konuşlandırılmasına yönelik stratejik planlamalar, Ankara’nın bölgedeki caydırıcı gücünün en somut kanıtları olarak öne çıkıyor.

Ankara'nın bölgedeki etki alanı yalnızca Somali ile sınırlı kalmıyor. Sudan ile Ömer el-Beşir döneminde başlayan yakın ilişkiler, 2017 yılında tarihi Sevakin Adası'nın Türkiye'ye tahsis edilmesiyle stratejik bir boyut kazandı. Etiyopya cephesinde ise Türkiye, demiryolu projeleri gibi devasa yatırımlarla ülkenin en büyük dış yatırımcıları arasında yer alıyor. İki ülke arasındaki bağlar, 2021 yılındaki Tigray krizi sırasında askeri bir ortaklığa dönüştü. Etiyopya hükümetinin talebiyle tedarik edilen Bayraktar TB2 İHA'ları, çatışmaların gidişatını tamamen değiştirerek hükümet güçlerinin zaferinde kritik rol oynadı.

Kızıldeniz Jeopolitiği: İsrail’in Türkiye Endişesi ve Somaliland Kartı

Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı, küresel ticaretin ve enerji hatlarının kalbi konumundadır. Son dönemde tırmanan ABD-İsrail ve İran gerilimi ile Yemen'deki Husi milislerinin ticari gemilere yönelik saldırıları, bu bölgeyi küresel bir kriz merkezine dönüştürdü. Eilat Limanı üzerinden dünyaya açılan deniz ticaret yollarına bağımlı olan İsrail için bu durum doğrudan bir tehdit teşkil ediyor. Türkiye'nin Somali ve Sudan üzerinden Kızıldeniz'in her iki yakasında da askeri ve denizcilik alanında güçlü bir varlık göstermesi, İsrail güvenlik bürokrasisinde derin endişelere yol açıyor. Ankara'nın askeri üsleri ve deniz devriyesi yetkileri, İsrail'in bölgedeki hareket alanını sınırlandırıyor.

Bu yükselişe karşı müttefik arayışına giren İsrail'in en önemli dayanağı Etiyopya oldu. İki ülke arasında geçmişe dayanan istihbarat iş birliği, 2020'li yıllarda MOSSAD ile Etiyopya istihbaratı arasında imzalanan anlaşmalarla pekiştirildi. İsrail; siber güvenlik, terörle mücadele ve askeri eğitim desteğiyle bu ülkedeki nüfuzunu korumaya çalışıyor. Diğer yandan İsrail, Somali'nin toprak bütünlüğünü tehdit ederek tek taraflı bağımsızlık ilan eden Somaliland yönetimi ve Başbakan Netanyahu ile ilişkilerini derinleştiriyor.

2025 yılının sonlarında gündeme gelen iddialara göre İsrail, Somaliland'ı tanıma karşılığında bu stratejik bölgede askeri ve istihbari üsler elde etmeyi planlamaktadır.

Bu hamle, İsrail'e hem Husi tehdidine karşı Kızıldeniz'de stratejik bir gözetleme noktası sağlayacak hem de Türkiye'nin Somali'deki askeri varlığına karşı doğrudan bir denge unsuru oluşturacaktır.