Akaryakıtta Büyük Zam: TCMB'nin Analizi Enflasyona Etkisini Ortaya Koyuyor

Türkiye'de Akaryakıt Fiyatlarındaki Artış ve Enflasyon Üzerindeki Etkileri

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), son analizlerinde Brent petrol fiyatlarında meydana gelen yüzde 10'luk artışın, 12 aylık süreçte tüketici enflasyonunu doğrudan ve dolaylı etkilerle 1 puan artırdığını ortaya koydu. Bu etkinin toplamda 24 ayda yaklaşık 1,2 puanı bulacağı hesaplandı.

TCMB'de ekonomist Mert Gökcü ve yardımcı ekonomist Eren Sezer tarafından hazırlanan "Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri" başlıklı analiz, bankanın blogu Merkezin Güncesi'nde yayımlandı.

Analiz, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların, yerel akaryakıt fiyatlarını ve enflasyon görünümünü nasıl etkilediğine ışık tutuyor.

Brent petrol fiyatlarındaki artışların, tüketici fiyatlarına sınırlı yansımasını sağlamak amacıyla uygulanan eşel mobil sisteminin, otomatik bir dengeleyici rolü üstlendiği belirtildi. "Vergi ayarlamalarıyla petrol fiyatlarındaki artışın akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlayan bu sistem, ekonomide dengeleyici bir etki yaratıyor," ifadeleri kullanıldı.

Mart 2026'da yürürlüğe giren eşel mobil mekanizmasının enflasyonu nasıl etkilediği detaylı bir şekilde değerlendirildi.

Akaryakıt Harcamalarının Tüketici Sepetindeki Yeri

2026 yılında tüketici sepetinde akaryakıt harcamalarının yüzde 3,21'lik bir paya sahip olduğu vurgulandı. Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar, bu pay üzerinden doğrudan enflasyonu etkilerken, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda gibi sektörlerde de dolaylı maliyet artışlarına neden oluyor.

Analiz, kamuoyu tarafından yakından takip edilen akaryakıt fiyatlarındaki ani değişimlerin, fiyatlama davranışları ve beklenti yönetimi açısından önemli bir rol oynadığını belirtiyor.

"Bu tür dalgalanmalar, enflasyonun kısa vadeli seyrini ve maliyet kanalları ile beklentiler üzerindeki fiyat baskılarını etkiliyor. Akaryakıt fiyatları, ürün fiyatı, toptancı ve bayi marjları, EPDK gelir payı ve vergilerden oluşuyor." denildi. Jeopolitik gelişmelerle birlikte uluslararası petrol fiyatlarının hızla yükseldiği ve 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil sisteminin devreye alındığı ifade edildi.

Eşel mobil uygulaması, akaryakıt fiyatlarındaki maliyet değişimlerini vergi ayarlamalarıyla dengeleyen ve fiyat oynaklığını azaltan bir mekanizma olarak çalışıyor. Benzin, motorin veya LPG fiyatlarında artış olduğunda, vergi bileşenlerinde yapılan indirimlerle nihai fiyat artışları sınırlanabiliyor.

Rapor, 2026 Şubat ayı itibarıyla maktu ÖTV tutarlarının benzinde yüzde 26, motorinde yüzde 24 ve LPG’de yüzde 21 seviyesinde olduğunu belirtiyor.

Eşel Mobil Sisteminin Enflasyon Üzerindeki Rolü

Yürürlükteki eşel mobil sisteminin manşet enflasyon üzerindeki sınırlayıcı etkisi değerlendirildi. Bu tahmin için üç temel parametreye ihtiyaç duyulduğu belirtildi: "Birincisi küresel petrol fiyatlarının seyri. İkinci parametre, bu fiyat değişimlerinin ülkemizdeki akaryakıt fiyatlarına yansıma derecesi. Üçüncü olarak da eşel mobil mekanizmasının olmadığı durumda Brent petrol fiyat artışının enflasyona etkisi."

Analiz, 2025 yılında yayımlanan çalışmayı güncelleyerek bu katsayıyı belirli bir dönem için yeniden hesapladı.

Analizin Sonuçları

"Brent petrol fiyatında yüzde 10'luk bir artışın, 12 ay sonunda tüketici enflasyonunu doğrudan ve dolaylı etkilerle 1 puan artırdığını bulduk. Toplam etki, 24 ayda yaklaşık 1,2 puan olarak hesaplanıyor. 2026'nın ilk Enflasyon Raporu'nda Brent petrol fiyatı 58,8 dolar olarak öngörülmüştü. Analiz, Brent petrolün ortalama 70 ila 90 dolar arasında değiştiği senaryoları değerlendiriyor."

Petrol fiyatının 70 dolar olduğu ve eşel mobil mekanizmasının olmadığı durumda, 12 ay sonunda yıllık enflasyonun 1,9 puan artabileceği öngörülüyor. Eşel mobil mekanizması bu artışı yüzde 0,6'ya çekiyor. Brent fiyatının 90 dolar olması durumunda, eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisi 3,7 puana kadar çıkabiliyor.

Analiz, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan ve merkez bankasının doğrudan kontrolü dışında gelişen uluslararası enerji fiyatlarının enflasyona yansımasının, eşel mobil mekanizması sayesinde sınırlandırılabildiğini ve bu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağladığını değerlendiriyor.