Akaryakıtta Eşel Mobil Bilançosu: ÖTV Gelirlerinde 94,2 Milyar Liralık Büyük Sapma

Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında tırmanan askeri ve siyasi gerilimlerin küresel petrol piyasalarını sarsması, yurt içi akaryakıt fiyatlarında da olağanüstü bir hareketliliğe yol açtı. İç piyasadaki fiyat artışlarının tüketiciye doğrudan yansımasını engellemek amacıyla dönemsel olarak devreye alınan ve vergide otomatik ayarlamayı öngören eşel mobil sistemi, devletin kasasına giren Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gelirlerinde tarihi bir düşüşü beraberinde getirdi. Bu stratejik geri adım, bütçede milyarlarca liralık bir vergi faturası ortaya çıkardı.

Küresel Gerilimlerin Bütçeye Faturası: ÖTV Tahsilatı Yüzde 34,4 Geriledi

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın genel bütçe gerçekleşmeleri verilerine göre, akaryakıt ürünlerinden elde edilen ÖTV gelirlerinde ciddi bir erime yaşandı. Geçen yılın Ocak-Temmuz döneminde bütçeye 273 milyar liralık ÖTV tahsilatı kazandırılırken, bu yılın aynı döneminde bu rakam yüzde 34,4 oranında azalarak 179 milyar liraya geriledi. Böylece bütçede akaryakıt kaynaklı ÖTV kaybı tam 94,2 milyar lira olarak kayıtlara geçti.

Yıla aylık yaklaşık 50 milyar liralık tahsilat hedefiyle başlanmasına rağmen, eşel mobil sisteminin etkisiyle vergi gelirleri ilk çeyrekten sonra hızla eridi. Aylık bazda bakıldığında tahsilat miktarı nisan ayında 6,8 milyar liraya, mayıs ayında 4,4 milyar liraya ve temmuz ayında ise 7,4 milyar liraya kadar geriledi. Benzer şekilde 2018 ve 2022 yıllarında da küresel krizlerin etkisini azaltmak amacıyla uygulanan bu koruma kalkanı, bu yıl yeniden devreye alınmasıyla Maliye'nin gelir hanesini doğrudan olumsuz etkilemiş oldu.

Fiyatlar İki Katına Çıktı Ama Vergi Gelirleri Dip Yaptı

Akaryakıt fiyatlarının son bir yılda neredeyse iki katına çıkmasına rağmen, vergi gelirlerinin bu artışla ters orantılı bir grafik çizmesi dikkat çekti. Geçtiğimiz yılın ocak ayında 45 lira seviyelerinde seyreden motorin fiyatları, aynı yılın temmuz ayında 50-55 lira bandına yükselmişti. Bu yıl ise motorinin litre fiyatı 80 liranın üzerine çıktı. Ancak bu rekor fiyat artışlarına rağmen, devletin tahsil ettiği ÖTV tutarı özellikle yılın ikinci çeyreğinden itibaren adeta dip yaptı.

Ocak ve şubat aylarında enflasyona paralel olarak yüzde 26 ila 33 arasında artış gösteren akaryakıt ÖTV gelirleri, mart ayında yüzde 11,5'lik sınırlı bir artışla 32 milyar 512 milyon liradan 36 milyar 272 milyon liraya yükseldi. Ancak nisan ayından itibaren eşel mobilin tam kapasite devreye girmesiyle vergi gelirleri yüzde 81,1 azalarak 6 milyar 859 milyon liraya çakıldı. Mayıs ayında ise yüzde 89,3'lük tarihi bir düşüşle 4 milyar 432 milyon lira seviyesine inerek yılın en düşük performansını kaydetti. Haziran ayında yüzde 82,6 azalışla 7 milyar 528 milyon lira olan ÖTV tahsilatı, temmuz ayında ise yüzde 35,4'lük bir kayıpla 30 milyar 658 milyon lira olarak gerçekleşti.

Eşel Mobil Desteğinde Yeni Dönem ve Pompadaki 3,6 TL'lik Artış

Akaryakıtta tüketiciyi koruyan eşel mobil sistemi, 31 Temmuz tarihine kadar dünya piyasalarındaki fiyat artışlarının yaklaşık yüzde 50'sinin iç piyasaya yansımasını engelliyordu. Ancak bütçe dengelerini korumak amacıyla 1 Ağustos'tan itibaren eylül ayı sonuna kadar devletin destek oranı yüzde 25'e düşürüldü.

Özellikle taşımacılık sektörünün ana girdisi olan motorin için özel bir düzenleme hayata geçirildi. Eylül ayından itibaren başlayıp yılbaşına kadar sürecek olan ve her ay otomatik olarak uygulanacak 3 liralık ÖTV artışı kararlaştırıldı. Bu yeni dönemin ilk somut etkisi ise doğrudan pompa fiyatlarına yansıdı. ÖTV artışına eklenen KDV payı ile birlikte motorinin litre fiyatı tek seferde 3,6 lira zamlandı.