Akaryakıtta Eşelmobil Kalkanı: Pompa Fiyatlarındaki Dev Artışı Devlet Üstlendi

Orta Doğu coğrafyasında tırmanışa geçen jeopolitik riskler ve küresel enerji koridoru Hürmüz Boğazı'na yönelik endişeler, uluslararası petrol piyasalarını hareketlendirdi. Brent petrol fiyatlarında yaşanan hızlı yükselişin yurt içi akaryakıt fiyatları üzerinde oluşturduğu baskı, devreye alınan eşelmobil sistemi sayesinde büyük ölçüde hafifletildi.

Kısa süre içinde 72 dolar seviyelerinden 88 dolara kadar tırmanan Brent petrol, akaryakıt ürünlerinde ciddi maliyet artışlarını beraberinde getirdi. Bu süreçte uygulanan eşelmobil mekanizması, oluşan fiyat artışlarının yaklaşık yüzde 50'sini üstlenerek tüketicinin bütçesini koruma görevini sürdürdü. Hafta boyunca benzine toplamda 2 lira 69 kuruş, motorine ise 3 lira 12 kuruş zam yansırken, meydana gelen toplam maliyet artışının yarısı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) feragatiyle karşılandı.

Küresel Petrol Krizine Karşı Eşelmobil Kalkanı

Türkiye genelinde günlük ortalama 57 milyon litre dizel ve 22 milyon litre benzin tüketimi gerçekleşiyor. Bu yüksek tüketim hacmi dikkate alındığında, akaryakıt fiyatlarındaki oynamalar doğrudan piyasa dengelerini etkiliyor. Bu hafta benzine yapılan ilk zammın 1 lira 55 kuruşu, ikinci zammın ise 1 lira 14 kuruşu doğrudan pompaya yansıtıldı.

Gerçekleşen hesaplamalara göre, litre başına benzinde yaklaşık 5 lira 38 kuruş, motorinde ise yaklaşık 6 lira 24 kuruş seviyesinde bir maliyet artışı oluştu. Eşelmobil sistemi kapsamında, bu maliyet artışlarının yarısı ÖTV tutarlarından mahsup edilerek tüketiciye yansıtılmadı. Böylece küresel dalgalanmaların iç piyasaya doğrudan darbe vurması engellendi.

Depo Başına 156 Liraya Varan Büyük Tasarruf

Uygulanan vergi desteği, araç sahiplerinin depo maliyetlerinde gözle görülür bir avantaj yarattı. 50 litrelik standart bir depoya sahip dizel araç kullanıcısı, bu sistem sayesinde depo başına yaklaşık 156 lira tasarruf sağladı. Aynı büyüklükteki depoya sahip benzinli araç sahiplerinin cebinde kalan tutar ise yaklaşık 135 lira oldu. Mevcut tüketim verileri baz alındığında, devletin bu hafta vatandaşlara sunduğu günlük ÖTV desteği miktarı yaklaşık 240 milyon lira seviyesine ulaştı.

Akaryakıt fiyatlarının lojistik, taşımacılık ve sanayi üretimi gibi temel sektörler üzerinden doğrudan enflasyonu tetikleme gücü bulunuyor. Zamların tamamının pompaya yansıtılmaması, hem hanehalkının bütçesini doğrudan koruyor hem de ulaştırma maliyetleri üzerinden piyasada oluşabilecek zincirleme fiyat artışlarının önüne geçerek enflasyonist baskıyı dizginliyor.

Eşelmobil Sistemi Ne Zaman Sona Erecek?

Sistemin geleceğine yönelik yol haritası da netleşti. 3 Temmuz tarihinde yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı doğrultusunda, eşelmobil uygulamasının kademeli olarak sonlandırılması karara bağlandı. Yeni takvime göre, 31 Temmuz tarihine kadar yurt içi rafineri fiyatlarında meydana gelecek artışların yüzde 50'si ÖTV'den karşılanmaya devam edecek.

Ağustos ve eylül aylarında ise devletin üstleneceği bu oran yüzde 25 seviyesine çekilecek. Yurt içi rafineri çıkış fiyatlarında olası bir indirim yaşanması durumunda ise indirim tutarı kadar ÖTV oranlarında artışa gidilecek. Kademeli olarak kapsamı daraltılacak olan bu destek mekanizması, 1 Ekim 2026 tarihi itibarıyla tamamen yürürlükten kalkacak.