Eşelmobil ýangyçda galkan: Döwlet nasos bahalarynyň ullakan ýokarlanmagyny öz üstüne aldy

Eastakyn Gündogarda barha artýan geosyýasy töwekgelçilikler we global energiýa koridory bolan Hormuz bogazy baradaky aladalar halkara nebit bazarlaryny höweslendirdi. Brent nebitiniň içerki ýangyç bahalaryna çalt ýokarlanmagy sebäpli döredilen basyş, eşelmobil ulgamy .

Gysga wagtyň içinde 72 dollardan 88 dollara çykan “Brent” ýagy, ýangyç önümleriniň düýpli çykdajylaryny getirdi. Bu amalda ýerine ýetirilen “Eşelmobil” mehanizmi, bahanyň takmynan 50 göterim ýokarlanmagyny göz öňünde tutup, sarp edijiniň býudjetini goramak borjuny dowam etdirdi. Jemi 2 lira 69 kurus benziniň bahasynda we dizeliň bahasynyň 3 lira 12 kurus ýokarlanmagynda öz beýanyny tapsa-da, umumy çykdajylaryň ýarysy Specialörite Sarp ediş Salgytlary (SCT) boýun gaçyryldy.

Global nebit krizisine garşy Eselmobile galkany

Türkiýede her gün ortaça 57 million litr dizel we 22 million litr benzin sarp edilýär. Bu ýokary sarp ediş mukdaryny göz öňünde tutup, ýangyjyň bahasynyň üýtgemegi bazaryň balansyna gönüden-göni täsir edýär. Bu hepde benziniň bahasynyň birinji ýokarlanmagynyň 1 lirasy 55 sent, ikinji ýokarlanmagynyň 1 lirasy 14 sent göni nasosda öz beýanyny tapdy.

Hasaplamalara görä, benzin üçin litr üçin takmynan 5 lira we 38 sent, dizel üçin takmynan 6 lira we 24 sent ýokarlandy. “Eşelmobil” ulgamynyň çäginde bu çykdajylaryň ýarysy SCT mukdaryndan aýyryldy we sarp edijide görkezilmedi. Şeýlelik bilen, global üýtgemeleriň içerki bazara göni urmagynyň öňüni aldy.

Ammarda 156 Lira çenli uly tygşytlylyk

Ulanylýan salgyt goldawy, awtoulag eýeleriniň saklamak çykdajylarynda görnükli artykmaçlygy döretdi. Adaty tanky 50 litrlik dizel ulagynyň ulanyjysy, bu ulgamyň kömegi bilen bir tank üçin takmynan 156 lira tygşytlady. Birmeňzeş tankly benzinli awtoulag eýeleriniň jübüsinde galan mukdar takmynan 135 lira. Häzirki sarp ediş maglumatlaryna esaslanyp, döwletiň şu hepde raýatlara hödürleýän gündelik SCT goldawynyň mukdary takmynan 240 million lira ýetdi.

uelangyç bahalary logistika, transport we senagat önümçiligi ýaly esasy pudaklaryň üsti bilen inflýasiýany gönüden-göni güýçlendirip biler. Nasosdaky ýokarlanmalaryň hemmesini görkezmezlik, öý hojalygynyň býudjetini gönüden-göni goraýar we transport çykdajylary sebäpli bazarda bolup biläýjek zynjyryň bahasynyň ýokarlanmagynyň öňüni alyp inflýasiýa basyşyny çäklendirýär.

Eşelmobil ulgamy haçan gutarar?

Ulgamyň geljegi üçin ýol kartasy hem aýdyň boldy. Prezidentiň 3-nji iýulda çap eden kararyna laýyklykda Eşelmobil arzasyny kem-kemden ýatyrmak kararyna gelindi. Täze senenama laýyklykda, içerki nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň bahasynyň 31-nji iýula çenli ýokarlanmagynyň 50 göterimi Specialörite sarp ediş salgydy tarapyndan tölener.

Awgust we sentýabr aýlarynda döwlet tarapyndan göteriljek bu nyrh 25 göterime çenli azalýar. Içerki nebiti gaýtadan işleýän zawodyň öňki bahalarynyň arzanlamagy mümkin bolan halatynda, arzanladyş mukdary bilen SCT nyrhlary ýokarlanar. Maksatnamasy kem-kemden daraljak bu goldaw mehanizmi 2026-njy ýylyň 1-nji oktýabryna çenli bütinleý ýatyrylar.