ASO'dan Teknoparklarda Atılım Çağrısı ve Reform Paketi

Ankara Sanayi Odası (ASO) Başkanı Seyit Ardıç, teknoparkların artık ürünleşme, ticarileşme ve ihracat konularında büyük bir sıçrama yapma zamanının geldiğini belirtti.

ASO, Türkiye'nin teknoloji geliştirme bölgelerinin uluslararası standartlarla karşılaştırmalı bir analizini sunan detaylı bir rapor yayımladı. 'Küresel Teknoloji Politikaları Perspektifinde Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Analizi' adlı rapor, teknoparkların son 25 yılda önemli bir büyüklüğe ulaştığını; ancak bu büyüklüğün patent ve teknoloji üretiminde aynı oranda yansımadığını ortaya koydu.

Ekosistemde Büyüme Var, Ancak Derinleşme Sınırlı

Türkiye'de 113 Teknoloji Geliştirme Bölgesi bulunuyor. Bunların 94'ü aktif durumda, 19'u ise hala altyapı çalışmalarını sürdürüyor.

Geçtiğimiz 25 yılda teknoparklarda 88 bin 77 proje tamamlanmış, 12 bin 188 firma faaliyet gösterirken, toplam istihdam 125 bin 124 kişiye ulaşmış durumda. Bu süreçte toplam satış hacmi yaklaşık 1,15 trilyon liraya, toplam ihracat ise 16 milyar dolara çıkmış. Ancak rapor, bu güçlü yapının patent ve ürünleşme açısından derinlik oluşturamadığını ve sanayiyle entegrasyonda kopukluklar yaşandığını gösteriyor.

2002-2024 yılları arasında Türkiye'de yapılan 112 bin 131 patent başvurusunun sadece 5 bin 228'i teknoparklardan kaynaklanmış. Toplam 31 bin 757 patent tescilinin 2 bin 412'si teknoparklardan gelmiş. Teknoloji geliştirme bölgelerinin ulusal patent tesciline katkısı %7,6 seviyesinde kalmış. Üniversite merkezli teknoparklar bilgi üretiminde önemli olsa da, bu bilginin sanayiye aktarımı sınırlı kalmış ve Ar-Ge sonuçlarının ticarileşmesi engellenmiş.

Raporda ayrıca, teknopark firmalarının %56'sının yazılım ve dijital teknoloji gibi patent üretiminin sınırlı olduğu alanlarda faaliyet gösterdiği belirtiliyor. İmalat ve donanım odaklı firmalar %5'in altında kalıyor. Bu durum, Ar-Ge'den ürüne geçiş sürecinde yapısal bir güçlenme ihtiyacını ortaya koyuyor.

ASO'nun raporuna göre, teknoloji geliştirme bölgelerinin uluslararasılaşma sürecinde beklenen derinliğe henüz ulaşılmamış. 2014 yılında 126 olan yabancı firma sayısı 2025 yılında 525'e yükselmiş. Ancak bu artışa rağmen, bu firmaların ekosistem içindeki payı %4,3 seviyesinde kalmış. Raporda, uluslararasılaşmanın sadece sayısal artışla değil, daha güçlü iş birlikleri ve kalıcı küresel entegrasyonla sağlanabileceği vurgulanıyor.

Ürünleşme ve İhracatta Sıçrama Zamanı

ASO Başkanı Seyit Ardıç, raporu değerlendirirken teknoparkların niceliksel büyümesinin önemli bir aşama olduğunu ancak artık nitelik odaklı dönüşüme ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Ardıç, "Teknoparklarda ulaşılan büyüklük önemli bir aşamayı temsil ediyor. Ancak bu büyüklüğü güçlü fikrî mülkiyet, ürünleşme ve sanayi ölçeğinde teknoloji üretimine dönüştürmek gerekiyor. Üniversitelerdeki araştırma derinliğini sanayiyle iş birliği içinde geliştirmek kritik önem taşıyor. Patent ve ticarileşme alanında sıçrama yapma zamanıdır" dedi.

Teknoloji geliştirme bölgelerinin teknoloji üretimi ve küresel pazarlara açılmada önemli bir potansiyel oluşturduğunu vurgulayan Ardıç, "Bu potansiyelin kalıcı rekabet avantajına dönüşmesi, fikrî mülkiyet, ürünleşme ve sanayi entegrasyonunun güçlendirilmesine bağlıdır" şeklinde konuştu.

ASO'dan 13 Maddelik Reform Paketi: 4 Stratejik Eksen

Raporda, patent ve ürünleşme derinliğindeki eksikliğin yalnızca kaynak yetersizliğinden değil, teşvik sisteminin yetersizliğinden, kira odaklı işletme modellerinden ve zayıf ürünleşme hatlarından kaynaklandığı ifade edilerek, teknoparklarda ikinci bir sıçramayı sağlamak için 13 maddelik bir reform paketi önerildi. Bu reform önerileri dört ana stratejik eksende toplandı.

Teşvik Mimarisinde Dönüşüm

Teknopark teşviklerinin sadece bulunma statüsüne göre değil; patent, ürünleşme, ihracat ve teknoloji çıktısına göre performans odaklı hale getirilmesi önerildi.

Alan İşletmeciliğinden Teknoloji Yatırımcılığına Geçiş

Yönetici şirketlerin sadece kira ve alan yöneten yapılar olmaktan çıkarılarak; ortak altyapı, teknoloji transferi, yatırım ve ticarileşme süreçlerini yöneten aktörlere dönüşmesi gerektiği vurgulandı.

OSB-TGB Entegrasyonu ve Finansman Derinliği

Ar-Ge ile üretim arasındaki kopukluğun giderilmesi, prototipten pilot üretime uzanan hattın güçlendirilmesi ve teknopark finansman yapısının girişim sermayesi araçlarıyla derinleştirilmesi gerektiği ifade edildi.

Performans, İnsan Kaynağı ve Uluslararasılaşma

Teknoparkların çıktı ve etki bazlı izlenmesi, akademik sistemin patentin ürüne dönüşme süreciyle daha güçlü ilişkilendirilmesi ve büyük ölçekli teknoparklarda uluslararası ortaklık kapasitesinin artırılması önerildi.

Uygulama Zemini: ASO Teknoloji Üssü

Ankara Sanayi Odası'nın hazırladığı rapor, önerilerin yalnızca teoride kalmaması için kurulumu devam eden ASO Teknoloji Üssü'nün bu reformları uygulama zemini olarak kullanılacağını belirtti.

Temelli Sanayi Havzası'nda 1 milyon metrekare alanda kurulacak olan ASO Teknoloji Üssü, Ar-Ge, üretim, girişimcilik ve ticarileşmeyi aynı kampüste birleştiren kapsamlı bir inovasyon ekosistemi olarak tasarlanıyor.

Tam kapasiteye ulaştığında ASO Teknoloji Üssü, Ankara'nın ihracatına 1,5 milyar dolar katkı sağlamayı, 18 bin nitelikli istihdam yaratmayı ve 800'den fazla Ar-Ge şirketi ile girişime ev sahipliği yapmayı hedefliyor.

"Ülkemizin Rekabetçiliği İçin Kritik Önemde"

ASO Başkanı Seyit Ardıç, raporla ilgili değerlendirmesinde, "Teşviklerin sonuç ve etki üreten bir yapıya dönüşmesi, yönetici şirketlerin 'kira yöneten' değil 'değer üreten' bir modele geçmesi ve üretimle entegrasyonu sağlayan uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi, ülkemizin rekabetçiliği açısından kritik önem taşımaktadır" dedi.

Ardıç, raporun tamamlayıcı stratejiler ve uygulama yol haritasıyla birlikte, dönüşümün nasıl hayata geçirileceğine dair somut bir çerçeve sunduğunu belirtti.

ASO Teknoloji Üssü'nün bu dönüşümün somut uygulama zemini olacağını belirten Başkan Ardıç, "Teknoparklarda yeni dönemin anahtarı, Ar-Ge'yi üretim ve ticarileşmeyle aynı hatta buluşturabilmektir. ASO Teknoloji Üssü, bu yaklaşımın somut uygulama zeminini oluşturacaktır" ifadelerini kullandı.