ATB Başkanı Çandır: "Emperyalist fırsat saldırıları enerjiden tarıma her şeyi etkiliyor"

Antalya Ticaret Borsası'nın (ATB) Mart ayı Meclis toplantısı, Meclis Başkanı Erdoğan Ekinci liderliğinde gerçekleştirildi. Toplantıda, yönetimin aylık faaliyetleri hakkında üyeler bilgilendirildi ve ATB Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, tarım, ekonomi ve bölgesel gelişmelerin Antalya ve ülke üzerindeki etkilerini değerlendirdi.

Başkan Ali Çandır, Türkiye'nin de yer aldığı bölgede süregelen savaştan duyduğu endişeyi dile getirerek, savaşın acilen sona erdirilmesi gerektiğini vurguladı. Çandır, "Ortadoğu'da emperyalist fırsat savaşının insani ve çevresel yıkımlarını kaygıyla izliyoruz. Savaşın sona erdirilmesi ve diplomasi yoluyla çözümler bulunması en büyük arzumuzdur. Savaşın maliyeti ekonomik verilerle değil, insan hayatında ve doğada açtığı derin yaralarla ölçülmektedir. Bu savaşın ne İran'ın nükleer güç olmasını engellemeye yönelik bir girişim ne de güvenlik ve özgürlük kaygılarıyla ilgili olduğunu düşünüyoruz. Müzakereler devam ederken aniden başlayan saldırılar, gerçek amacı bir kez daha gözler önüne sermiştir. Yaklaşık bir aydır süren savaş, sadece taraflara değil, tüm dünyaya maliyet getirmeye başlamıştır," dedi.

"Yurtta sulh, cihanda sulh" vurgusu

Çandır, savaşa karşı ülkelerin farklı stratejik yaklaşımlar sergilediğini belirterek, Türkiye'nin dengeli duruşunun önemine işaret etti. Çandır, "Bazı ülkeler daha sabırlı ve planlı adımlar atarken, bazıları risk yönetimi ve güç dengesi üzerinden ilerliyor, bazıları ise mevcut durumu fırsat bilip uzun vadeli nüfuz kurmaya odaklanıyor. Ülkemizin dengeli bir duruş sergilediğini görüyoruz. Diplomasiyle yürütülen barış girişimlerinin değerli olduğunu düşünüyoruz. Atatürk'ün işaret ettiği 'Yurtta sulh, cihanda sulh' ilkesinin kararlılıkla sürdürülmesi gerektiğine inanıyoruz," şeklinde konuştu.

"Enerjiden tarıma her şeyi etkiledi"

Savaşın siyasi ya da askeri bir sorun olmaktan çıktığını belirten Çandır, enerji piyasalarından ticaret yollarına, gıda sistemlerinden tarımsal üretime kadar geniş bir olumsuz etki alanının oluştuğuna dikkat çekti. Çandır, "Coğrafi konumumuz gereği ülkemiz bu gelişmelerden doğrudan etkilenmektedir. Tarım, turizm ve ticaret kenti Antalya'mız ise bu etkileri en şiddetli hisseden şehirlerden biridir," diye konuştu.

Hürmüz Boğazı çevresindeki risklerin tarım sektörü açısından üç temel gerçeği ortaya çıkardığını belirten Çandır, "Birincisi maliyet gerçeğidir. İkincisi tedarik güvenliğidir. Üçüncüsü ise sahip olunan potansiyeldir," ifadelerini kullandı.

"Antalya kimyevi gübre tüketiminde 8. sırada"

Enerji fiyatlarındaki artışın mazottan gübreye kadar tüm girdileri doğrudan artırdığını, Antalya tarımının bu artışlardan çok fazla etkilendiğini belirten Çandır, şu değerlendirmede bulundu:

"Antalya'dan örnek verirsek; 2025 verilerine göre 181 bin tonluk kimyevi gübre tüketimiyle Türkiye'de 8. sıradayız. Ancak birim alanda en yoğun ve nitelikli gübre kullanan illerin başında geliyoruz. Başta gübre olmak üzere mazot ve diğer girdi maliyetlerindeki şiddetli artışlar, zayıflayan rekabet gücümüzü felç etme riski taşımaktadır. Ancak her zaman belirttiğim gibi tarım, yalnızca bir sektör değildir; gıda güvenliğidir, ekonomik dayanıklılıktır, stratejik güçtür. Dolayısıyla tarımsal faaliyetlerle ilgili değer zincirinin mutlaka korunması ve geliştirilmesi hayati bir önem taşımaktadır. Bu kapsamda alınacak kararlar ve uygulamalar sektörümüzün dayanıklılığını artıracaktır. Örneğin ürede gümrük vergisinin sıfırlanması, azotlu gübre ihracatına getirilen kısıtlamalar ve amonyum nitrat satışına izin verilmesi yerinde adımlardır. Bunun yanında finansman imkânlarının güçlendirilmesi ve tarımın stratejik bir alan olarak ele alınması büyük önem taşımaktadır."

"Üretici tarım girdilerindeki artışı taşıyacak güçte değil"

Türkiye'nin enerji, gübre, zirai ilaç, yem ve diğer temel tarım girdilerinin hammaddelerinde de önemli ölçüde dışa bağımlı olduğunu vurgulayan Başkan Ali Çandır, "Bu durum sektörümüzü kırılgan hale getirmektedir. Yüksek maliyetler altında üretimde kalmaya çalışan üreticimiz, savaşın tetiklediği girdi fiyatlarındaki artışı taşıyacak güçte değildir. Bu nedenle tarımsal üretimin sürdürülebilirliği için acil ve somut adımlar atılmalıdır. Tarımsal üretimde maliyet baskısını azaltmak için mevcut destekleme anlayışını yeniden değerlendirmek zorundayız," dedi.

"Tarımda zaman kaybının telafisi yok"

Tedarik güvenliğindeki sıkıntıya dikkat çeken Çandır, "Enerji ve lojistikte yaşanan her aksama girdilere erişimi ve mal sevkiyatını zorlaştırmaktadır. Oysaki tarımda zaman kaybının telafisi yoktur. Girdi zamanında gelmezse üretim aksar, verim düşer ve mal sevkiyatı zorlaşır," şeklinde konuştu.

Çandır, Avrupa Birliği (AB) için geleceğin üretim ve ticaret politikasının tedarik güvenliği olduğunu işaret ederken, şunları söyledi:

"AB’nin tedarik zincirlerini güvenilir ortaklar üzerinden yeniden kurma amacına yönelik hazırladığı ‘Made in EU’ düzenlemesinde ülkemizin yer alması önemlidir. Bu konuda büyük bir çaba sarf eden Ticaret Bakanımız Sayın Ömer Bolat başta olmak üzere emeği geçen herkese teşekkür ediyoruz. Ancak diğer taraftan AB dış ticareti ve gümrük tarifelerini standartlarla belirlemeye ve sürdürülebilir üretim kriterlerine uyumu korumaya odaklanan bu temel politikanın potansiyel kadar riskler de barındırdığını unutmamalıyız. En büyük risk, ilave maliyet artışlarıdır. Bunu aşmamızın yolu doğru yatırım hamlelerinden geçmektedir. Yani acilen yapmamız gereken iş ve yatırım ortamını iyileştirmektir. Çünkü ‘Made in EU’ kapsamında olmak ülkemizin üretim ve ihracat kapasitesini geliştirecektir."

"Navlun maliyetleri ticareti zayıflatır"

Bölgesel ticaret akışının zayıfladığı dönemlerde Türkiye’nin güçlü üretim kapasitesiyle mevcut ve yeni pazarlarda öne çıkan bir ülke olduğunu belirten Çandır, "Antalya ise örtü altı üretim ve ihracat gücüyle böyle dönemlerde önemli roller üstlenmiştir. Ancak artan navlun maliyetleri ihracatta rekabet gücümüzü ciddi şekilde zayıflatmaktadır. Bu alanda maliyetleri dengeleyecek ve ihracatçıyı koruyacak önlemler gecikmeden alınmalıdır. Unutmayalım ki; maliyet yükü hafifletilmeden hiçbir potansiyel, kalıcı kazanca dönüşemez," diye konuştu.

Turizm kaygısı

Dünya ve Türkiye’de turizm sektöründe savaş kaygısının hakim olduğunu kaydeden Çandır, "Bu kaygıyı gidermek için güven algısını güçlendirecek tanıtım ve stratejiler gecikmeden devreye alınmalıdır," ifadelerini kullandı.

Tarım 25 yılda 8 kez küçüldü

ATB Başkanı Ali Çandır, 2025 yılı gayri safi yurt içi hasıla verilerini de değerlendirdi. Tarım sektörünün son 25 yılda üçüncü kez yılın tüm çeyreklerinde küçüldüğünü belirten Çandır, "Sektörümüz yılı yüzde 8,8 daralma ile kapatmıştır. Bu tabloyu yalnızca kuraklık ya da don ile açıklamak doğru olmaz. Çünkü tarım, son 25 yılda 8 kez küçülmüş; ortalama her 3 yılda bir daralma yaşamıştır. Bu artık geçici değil, yapısal bir sorundur. Aynı dönemde genel ekonomimiz yıllık ortalama yüzde 4,9 büyürken, tarım yalnızca yüzde 2,5 büyüyebilmiştir. Yani sektör olarak yarı hızda ilerlemişiz. Bu fark, zamanla sektörümüzü zayıflatmış ve atalete sürüklemiştir. Bu tespitlerimizi ve 2025 yılının tarım açısından iyi geçmediğini yıl boyunca rakamlar ve gerçekleşmelerle paylaşmıştım. Sonuç olarak çözüm; tarımı esastan ve kapsayıcı bir yaklaşımla yeniden ele almaktır," dedi.

Antalya daha dirençli

2026 yılının Ocak ve Şubat aylarına ilişkin ekonomik verileri değerlendiren Başkan Çandır, Antalya’nın ülke ekonomisine oranla nispi olarak daha dirençli bir görünüm sergilediğini ifade etti. Başkan Çandır, şu bilgileri paylaştı:

"Çekle işlem hacmindeki artış ülkemiz ortalamasının iki katından fazla artarken, karşılıksız çek hacmindeki artış ülke ortalamasının yarısında kalmıştır. Toplam kredilerde Türkiye’de yüzde 44 artış görülürken Antalya’da yüzde 56, ticari kredilerde yüzde 45’e karşılık yüzde 63 artış yaşanmıştır. Tarımsal kredilerde ise ülke genelinde yüzde 41, kentimizde yüzde 39 artış gerçekleşmiştir. İhracatta ise daha güçlü bir tablo söz konusudur. Türkiye genelinde toplam ihracat yüzde 0,8 daralırken, Antalya’da yüzde 18 artmıştır. Tarımsal ihracatta ise Türkiye yüzde 0,7 gerilerken, kentimiz yüzde 19,4 artış sağlamıştır. Özetle, yılın ilk iki ayında Antalya, ülke ortalamasının üzerinde bir performans ortaya koymuştur. Bu ivmenin gelecek aylarda da korunması için iş dünyası olarak çalışmaya devam edeceğiz."

"Suyu koruyamazsak rekabet gücümüz kaybolur"

Antalya Ticaret Borsası’nın 2026 yılı temasını ‘su’ olarak belirlediğini hatırlatan Başkan Ali Çandır, "Son tarım gündem programımızda da konumuz ‘su’ oldu. Programa konuk olan hocamızın özellikle yer altı kaynaklarını kast ederek çok net bir tespitini sizlerle paylaşmak isterim ‘Bugün kullandığımız su aslında torunlarımızın suyu’. Bu söz tarımsal üretimin sürdürülebilirliğinin doğrudan su yönetimine bağlı hale geldiğinin en çarpıcı halidir. Acilen suyu merkeze alan, verimliliği artıran ve her damlayı koruyan bir üretim anlayışına geçmek zorundayız. Aksi halde yalnızca rekabet gücümüzü değil, geleceğimizi de kaybederiz," diye konuştu.

Yürürlüğe giren 2026-2035 dönemi Ulusal Su Planı’na da dikkat çeken Başkan Çandır, "Ulusal Su Planı da su meselesinin artık ertelenebilir bir konu olmadığını açıkça ortaya koymuştur. Plan, suyu koruyan, verimli kullanan ve gelecek nesillere aktaran bir üretim anlayışına geçişin yol haritası niteliğindedir. Ancak esas olan bu planı kağıt üzerinde bırakmamak ve sahada uygulayabilmektir," dedi.

YÖREX heyecanı başlıyor

Antalya Ticaret Borsası öncülüğünde TOBB’un desteğiyle 2010 yılında başlatılan Yöresel Ürünler Fuarı YÖREX ile yerel değerleri ekonomiye kazandırdıklarını anlatan Ali Çandır, "Bu yıl 22-26 Nisan tarihlerinde düzenleyeceğimiz YÖREX’te her zaman olduğu gibi, üreticilerimizi, kooperatiflerimizi, oda ve borsalarımızı, kalkınma ajanslarımızı, zincir marketleri ve e-ticaret platformlarını bir kez daha bir araya getiriyoruz. Ürünlerine katma değer oluşturmak ve ekonomiye kazandırmak isteyen herkesi YÖREX’te yer almaya davet ediyoruz. Tüm hemşerilerimizi ve misafirlerimizi 5 gün boyunca 10.00-20.30 saatleri arasında ANFAŞ Fuar Alanı’na bekliyoruz," diye konuştu.

Çandır, üretimin sürdüğü, suyun korunduğu, barışın güçlendiği bir gelecek dileyerek konuşmasını tamamladı. Mecliste üyeler, sektörleriyle ilgili değerlendirmelerde bulundu.