Avrupa Parlamentosu'ndan Dev Adım: Sınırda Karbon Düzenlemesinin Kapsamı Genişliyor

Avrupa Birliği'nin (AB) iklim hedefleri doğrultusunda hayata geçirdiği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), kapsamını ciddi ölçüde genişletmeye hazırlanıyor. Avrupa Parlamentosu (AP), mevcut sistemin sınırlarını genişleterek otomobil parçalarından çamaşır makinelerine, tel ve yaylardan çeşitli ev eşyalarına kadar çelik ve alüminyum yoğunluğuna sahip nihai ürünleri de bu mekanizmaya dahil etmek istiyor.

Strazburg'da Tarihi Karar: Parlamentodan Güçlü Yetki

Fransa'nın Strazburg kentinde bir araya gelen Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu, CBAM reformuna ilişkin kritik bir oylamaya imza attı. AB Konseyi ile yürütülecek zorlu müzakerelerde parlamentonun elini güçlendirecek tutum belgesi, 50'ye karşı 464 oyla ezici bir çoğunlukla kabul edildi. Bu oylama, AB'nin yeşil dönüşüm konusundaki kararlılığını ve ithal ürünlerdeki karbon ayak izini daha sıkı denetleme arzusunu bir kez daha ortaya koydu.

Ham Maddelerden Nihai Ürünlere: Kapsam Genişliyor

Halihazırda demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen gibi temel sanayi girdilerini kapsayan CBAM, yeni kararla birlikte bu ham maddelerin yoğun olarak kullanıldığı işlenmiş ürünleri de hedef alacak. Bu doğrultuda; bağlantı elemanları, teller, yaylar, ev eşyaları, otomotiv yedek parçaları ve beyaz eşya sektörünün lokomotifi olan çamaşır makineleri gibi nihai çelik ve alüminyum ürünleri de karbon vergisi mekanizmasına entegre edilecek.

Öte yandan, üçüncü ülkelerden elektrik şebekelerinin istikrarını korumak amacıyla yapılan elektrik akışlarına ise stratejik bir istisna tanınacak. Firmaların ürünler üzerinde ufak değişiklikler yaparak veya basit işlemler uygulayarak CBAM yükümlülüklerinden kaçınmasını engellemek adına yasal boşluklar ve kurallar tamamen sıkılaştırılacak.

Fiyat Artışlarına Karşı Yeni Gelir Modeli

Mevcut taslakta yer alan ve piyasada öngörülemeyen ciddi fiyat artışları yaşanması durumunda belirli ürünlerin geçici olarak CBAM dışı bırakılmasını öngören "acil durum" hükmü tamamen iptal ediliyor. Parlamento, bu muafiyet yerine daha sürdürülebilir bir finansal mekanizma öneriyor. Buna göre, karbon düzenlemesinin piyasada ciddi fiyat artışlarına yol açması halinde, elde edilen CBAM gelirlerinin bir kısmı geçici olarak bu durumdan olumsuz etkilenen sektörleri desteklemek amacıyla kullanılacak. Düzenlemenin nihai çerçevesi, AP ve üye ülke temsilcileri arasında gerçekleştirilecek üçlü müzakerelerin ardından netleşecek.

Karbon Kaçağını Önleme Mücadelesi ve CBAM Nedir?

AB'nin sanayide haksız rekabeti engellemek ve karbon emisyonlarını küresel ölçekte azaltmak amacıyla devreye aldığı CBAM, 1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla nihai uygulama dönemine girmiş bulunuyor. Mekanizma temel olarak, AB içerisindeki üreticilerin Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında üstlendiği karbon maliyetlerinin, birlik dışından ithal edilen ürünlere de adil bir şekilde yansıtılmasını amaçlıyor.

Bu kapsamda, AB'ye ihracat yapan üreticilerin üretim süreçlerindeki emisyon miktarlarını şeffaf bir şekilde raporlaması gerekiyor. İthalatçılar ise bu emisyonlara eş değer CBAM sertifikaları satın almakla yükümlü tutuluyor. Eğer ürünün üretildiği menşe ülkede halihazırda bir karbon vergisi ödenmişse, bu bedel AB'deki toplam yükümlülükten düşülüyor. Böylece üretimin iklim kurallarının daha gevşek olduğu ülkelere kaymasının, yani "karbon kaçağının" önüne geçilmesi hedefleniyor.