Ayasofya'da Tarihi İhya: Cumhuriyet Döneminin En Kapsamlı Restorasyonu Tüm Hızıyla Sürüyor

Kültür ve Turizm Bakanlığı, dünya mimarlık tarihinin en nadide eserlerinden biri olan Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi’nde cumhuriyet tarihinin en büyük ve kapsamlı restorasyon hamlesini yürütüyor. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, tarihi yapıda devam eden çalışmaları yerinde inceleyerek gelinen son aşamaya dair önemli açıklamalarda bulundu. Türkiye'nin kültürel mirasını koruma kararlılığını vurgulayan Ersoy, Fatih Sultan Mehmet’in emaneti olan bu eşsiz yapıyı gelecek nesillere güvenle aktarmak için arkeolojiden restorasyona kadar çok geniş bir alanda yoğun bir mesai harcadıklarını belirtti.

Dört Aşamalı Dev Projede Üç Etap Başarıyla Tamamlandı

Ayasofya'nın geleceğe güvenle taşınması amacıyla hazırlanan bütüncül rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri titizlikle uygulanıyor. Yapılan statik analizler doğrultusunda ana kubbe ve yarım kubbeler için özel güçlendirme projeleri hazırlanarak Koruma Kurulu onayıyla hayata geçirildi. Planlanan 4 büyük etaptan 3'ünün başarıyla tamamlandığını açıklayan Bakan Ersoy, ilk etapta güney cephe bahçesinde yer alan III. Mehmet, II. Selim, III. Murat ve Şehzadeler Türbesi'nin tamamen elden geçirildiğini söyledi. Bu kapsamda türbe kubbelerinin kurşun örtüleri yenilendi, niteliksiz malzemeler temizlendi ve ahşap kepenklerde konservasyon yapıldı. Ayrıca muvakkithane ile sıbyan mektebi restore edilerek caminin güneybatısındaki abdest alma alanı yeniden faal hale getirildi ve iç mekana kuş kovucular yerleştirildi.

Minarelerde Depreme Karşı Çelik Zırh ve Kubbe Güçlendirmesi

Restorasyonun en kritik ayaklarından biri olan ikinci etap kapsamında, yapının deprem güvenliği en üst seviyeye çıkarılıyor. Kuzeydoğu minaresinde gerçekleştirilen statik analizlerin ardından, minarenin belirli bir yüksekliğe kadar kontrollü şekilde söküldüğünü belirten Ersoy, bakır alemden gövdeye kadar olan altı sıra taşın titizlikle sökülerek paslanmaz çelik plakalar ve rod sistemleriyle güçlendirildiğini açıkladı. Yapının duvarları georadar taramaları ve sayısal modellemelerle taranırken, kuzeydoğu ve güneydoğu merdiven kulelerinde de onaylı güçlendirme projelerine başlandı. Mermer pencere elemanlarında ise özgün malzemenin korunması esasıyla onarım çalışmaları devam ediyor.

Ana kubbe ve yarım kubbelerdeki çalışmalar ise iç mekandaki benzersiz mozaiklerin zarar görmemesi için tamamen dış yüzeyden yürütülüyor. Kurşun kaplamaların sökümü esnasında kubbenin mevsimsel hava şartlarından etkilenmemesi amacıyla geçici bir üst örtü sistemi kuruldu. İç mekanda ise mozaiklerin konservasyonunu güvenli bir şekilde gerçekleştirmek amacıyla devasa bir iskele sistemi inşa edildi.

İbadet ve Ziyaret Aksatılmadan Hassas Çalışma Yürütülüyor

Ayasofya'da restorasyon sürerken ibadetin de kesintisiz devam edebilmesi için dört ana kolon üzerine oturtulan özel bir çelik platform sistemi kuruldu. Bu sayede hem vatandaşlar ibadetlerini yerine getirebiliyor hem de uzmanlar platform üzerindeki iskelelerde mozaik restorasyonunu sürdürebiliyor. Kubbe içindeki mozaiklerin mevcut durumunu belgelemek amacıyla lazer tarama ve fotogrametri teknolojileri kullanılarak tarihi onarımların haritası çıkarıldı.

Üçüncü etap çalışmaları kapsamında galeri katı ziyaretçiler için tamamen hazır hale getirildi. Ziyaretçi güzergahları yeniden düzenlenerek giriş ve iniş rampaları, geçici giriş tüneli, bilet gişeleri, X-ray cihazları ve turnike sistemleri kuruldu. Galeri katındaki mermer ve ahşap yüzeyler temizlendi, tarihi korkuluklar sağlamlaştırıldı ve pencerelere kuş girişini önlemek için koruyucu teller yerleştirildi. Altyapı, aydınlatma, güvenlik kameraları ve acil anons sistemleri de bu etapta tamamen yenilendi. Dördüncü etap kapsamında ise güvenlik bariyerleri ve iç mekanda akustik kumaş kaplama uygulamaları gerçekleştirildi.

Ayasofya’nın Gizemli Yer Altı Dünyasında Titiz Temizlik

Restorasyon çalışmaları sadece yer üstünde değil, Ayasofya'nın gizemli yer altı tünellerinde de tüm hızıyla sürüyor. Bakan Ersoy, kuzey avludaki hipoje bölümü ve 1 ila 5 numaralı tünellerde kazı ve belgeleme çalışmalarının başladığını belirtti. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölgelerindeki yer altı tünellerinde yürütülen temizlik çalışmalarının yüzde 90'ı tamamlandı. Batı Bahçe bölgesinde tespit edilen 9 tünel yapısından büyük bir kısmının dolgu toprağı temizlendi.

Yaklaşık 56 metre uzunluğundaki Mekan-2'de, 18 metrelik hat boyunca hasarlı tonozlar özgün malzemeye sadık kalınarak onarıldı. Benzer şekilde Tünel-4 ve Tünel-5'te de yapısal hasarlar giderilerek çelik tahkimatlarla güçlendirme işlemleri tamamlandı.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, çalışmaların nihai hedefini şu sözlerle özetledi: "Fatih'in emanetini tarihinin en kapsamlı restorasyonuna aldık ve Allah’ın izniyle bu eşsiz yapıyı minarelerinde ezan, salonlarında Kur’an yankılanan eşsiz bir camii ve insanlığı çatısı altında buluşturan ortak bir miras olarak gelecek nice nesillerimize ulaştıracağız."