BM 81. Genel Kurulu New York'ta Toplanıyor: Dünya Liderleri Küresel Krizleri Görüşecek

Birleşmiş Milletler (BM) üyesi 193 ülkenin devlet ve hükümet başkanları ile dışişleri bakanları, küresel ölçekteki kritik sorunları ele almak amacıyla New York'taki BM Genel Merkezi'nde bir araya geliyor. Bu yıl 22-28 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirilecek olan BM 81. Genel Kurulu yüksek düzeyli haftası, uluslararası diplomasinin kalbinin atacağı merkez olacak. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in son kez açılış rolünü üstleneceği bu tarihi kurulun başkanlığını ise Bangladeş Dışişleri Bakanı Khalilur Rahman yürütecek.

Geleneksel Hitap Sıralaması ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 16. Konuşması

BM Genel Kurulu'nda 1955 yılından bu yana süregelen köklü bir diplomatik gelenek uyarınca, açılış konuşmalarının ardından kürsüye ilk olarak Brezilya temsilcisi çıkacak. Brezilya'nın hemen ardından ise ev sahibi ülke sıfatıyla Amerika Birleşik Devletleri (ABD) söz alacak. Türkiye Cumhuriyeti'ni temsilen zirveye katılan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kurulun ilk gününde 4. sırada kürsüye çıkarak dünya liderlerine hitap edecek. Bu hitap, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın BM Genel Kurulu tarihindeki 16. konuşması olarak kayıtlara geçecek.

Ana Tema: "Güveni Yeniden Tesis Etmek ve Dönüşümü Yönetmek"

Bu yılki genel kurulun ana teması "Güveni Yeniden Tesis Etmek, Dönüşümü Yönetmek: Herkes İçin Sonuç Üreten BM" olarak belirlendi. Zirveye 150’den fazla devlet ve hükümet başkanının yanı sıra çok sayıda cumhurbaşkanı yardımcısı, başbakan yardımcısı, bakan ve üst düzey bürokratın katılması bekleniyor. Katılımcılar, çok taraflı sistemin güçlendirilmesi ve BM’nin günümüzün karmaşık küresel şartlarına uyum sağlaması yönündeki reform adımlarını masaya yatıracak.

Artan jeopolitik kutuplaşmalar, bölgesel savaşlar, ekonomik adaletsizlikler ve iklim krizleri karşısında uluslararası mekanizmaların işlevselliğinin artırılması hedefleniyor. Liderlerin ikili görüşmelerinde ve yapacakları hitaplarda; iklim kriziyle mücadele, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, yapay zeka ve dijital dönüşüm, küresel sağlık tehditlerine hazırlık ile nükleer silahsızlanma gibi hayati konular öncelikli gündem maddeleri arasında yer alacak. Deniz seviyesinin yükselmesi, ırkçılık ve yabancı düşmanlığı ile mücadele konularında da özel üst düzey paneller düzenlenecek.

Gazze Soykırımı, Bölgesel Çatışmalar ve Netanyahu Tartışması

Genel Kurul süresince liderlerin kürsü konuşmalarında ve ikili temaslarında dünyanın sıcak çatışma bölgelerindeki son durumlar detaylıca tartışılacak. Özellikle Gazze'de devam eden soykırımın birçok liderin birincil gündem maddesi olması öngörülüyor. Bununla birlikte Rusya-Ukrayna Savaşı, İran'a yönelik askeri tehditler, Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer güvenliği, Kıbrıs sorunu, Sudan'daki insani kriz, Myanmar ve Haiti'deki istikrarsızlıklar da masadaki diğer kritik başlıklar olacak.

Zirvenin en çok tartışılan konularından biri de Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) 2024 yılında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında çıkardığı tutuklama kararının New York'ta uygulanıp uygulanmayacağı sorusu oldu. New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, Netanyahu'nun tutuklanması gerektiğini savunarak yerel yönetim imkanlarını seferber edeceklerini belirtse de, bağımsız bir yasal yetkilerinin olmadığını ve bu sorumluluğun federal hükümete ait olduğunu ifade etti. ABD yönetimi ise Netanyahu’nun kesinlikle tutuklanmayacağının sinyalini verirken, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve beraberindeki heyetin vize taleplerini bir kez daha geri çevirdi.

Antonio Guterres'in Veda Mesajları ve Yeni Genel Sekreterlik Süreci

Görev süresi 31 Aralık 2026 tarihinde dolacak olan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres için bu kurul ayrı bir önem taşıyor. Son kez Genel Sekreter sıfatıyla Genel Kurul’da açılış rolünü üstlenecek olan Guterres'in, küresel krizler karşısında çok taraflı diplomasinin önemini vurgulayan güçlü bir veda mesajı vermesi bekleniyor. BM Şartı'na bağlılık ve barışçıl çözüm yollarına dönüş çağrısı yapacak olan Guterres'in ardından, 1 Ocak 2027'de göreve başlayacak yeni Genel Sekreterin belirlenmesi için diplomatik kulislerin de bu zirve süresince hareketlenmesi öngörülüyor.