BMG 81-nji Baş Assambleýasy Nýu-Yorkorkda duşuşýar: Global krizisleri ara alyp maslahatlaşmak üçin dünýä liderleri

Birleşen Milletler Guramasyna (BMG) agza 193 döwletiň döwlet we hökümet baştutanlary we daşary işler ministrleri BMG-nyň Nýu-Yorkorkdaky baş edarasynda dünýä derejesinde möhüm meseleleri çözmek üçin ýygnanýarlar. Şu ýylyň 22-28-nji sentýabry aralygynda geçiriljek BMG-nyň 81-nji Baş Assambleýasynyň ýokary derejeli hepdesi halkara diplomatiýanyň merkezi bolar. Bangladeşiň Daşary işler ministri Halilur Rahman bu taryhy geňeşe başlyklyk eder, onda BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterres soňky gezek açylyş roluny ýerine ýetirer.

Şu ýylky umumy ýygnagyň esasy mowzugy "Ynamy dikeltmek, özgerişleri dolandyrmak: BMG hemmeler üçin önümçilik netijeleri" hökmünde kesgitlenildi. Sammite 150-den gowrak döwlet we hökümet baştutany, şeýle hem köp wise-prezident, premýer-ministriň orunbasary, ministrler we ýokary derejeli býurokratlar gatnaşar diýlip garaşylýar. Gatnaşanlar köptaraplaýyn ulgamy güýçlendirmek we BMG-ni häzirki çylşyrymly global şertlere uýgunlaşdyrmak üçin özgertmeler ädimlerini ara alyp maslahatlaşarlar.

Maksat, geosyýasy polýarlaşma, sebit söweşleri, ykdysady adalatsyzlyklar we howa krizisleri sebäpli halkara mehanizmleriniň işleýşini ýokarlandyrmak. Ikitaraplaýyn ýygnaklarda we ýolbaşçylaryň ýüzlenmelerinde; Howanyň krizisine garşy göreş, Durnukly ösüş maksatlary, emeli intellekt we sanly üýtgeşmeler, global saglyga howp abanmagy we ýadro ýaragsyzlanmagy ýaly möhüm meseleler gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlaryndan biri bolar. Deňiz derejesiniň ýokarlanmagy, jynsparazlyga we ksenofobiýa garşy göreş ýaly ýokary derejeli paneller hem geçiriler.

Gazadaky genosid, sebit dawalary we Netanýahu jedeli

Baş Assambleýanyň dowamynda dünýäniň gyzgyn konflikt zolaklaryndaky soňky ýagdaýlar liderleriň münberinde eden çykyşlarynda we ikitaraplaýyn gatnaşyklarda jikme-jik ara alnyp maslahatlaşylar. Esasanam Gazada dowam edýän genosid, köp lider üçin esasy gün tertibi bolar diýlip garaşylýar. Mundan başga-da, Russiýa-Ukraina urşy, Eýrana garşy harby howplar, Hormuz bogazynda nawigasiýa howpsuzlygy, Kipr meselesi, Sudandaky gumanitar krizis, Mýanmardaky we Gaitidäki durnuksyzlyklar stoluň beýleki möhüm temalary bolar.

Sammitiň iň köp ara alnyp maslahatlaşylan meseleleriniň biri, Halkara Jenaýat Kazyýetiniň (ICC) Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň 2024-nji ýylda çykaran tussaglyk kararynyň Nýu-Yorkorkda durmuşa geçirilip-edilmezligi baradaky sorag boldy. Nýu-Yorkorkuň häkimi Zohran Mamdani Netanýahunyň tussag edilmelidigini öňe sürdi we ýerli dolandyryş çeşmelerini mobilizlejekdigini aýtdy, emma garaşsyz kanuny ygtyýarlygynyň ýokdugyny we bu jogapkärçiligiň federal hökümete degişlidigini aýtdy. ABŞ administrasiýasy Netanýahunyň hökman tussag edilmejekdigini duýdursa-da, Palestina prezidenti Mahmud Abbasyň we onuň ýanyndaky wekiliýetiň wiza haýyşlaryny ýene bir gezek ret etdi.

Antonio Guterresiň we Täze Baş sekretaryň hoşlaşyk habarlary

BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterres üçin bu geňeşiň ähmiýeti 2026-njy ýylyň 31-nji dekabrynda tamamlanar. Baş Assambleýada soňky gezek Baş sekretar wezipesini ýerine ýetirjek Guterres, global krizisler sebäpli köptaraplaýyn diplomatiýanyň ähmiýetini nygtaýan güýçli hoşlaşyk habaryna garaşylýar. BMG Tertipnamasyna boýun egmäge we parahatçylykly çözgütlere gaýdyp gelmäge çagyrjak Guterresiň yzy bilen, 2027-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda işe başlajak täze Baş sekretary kesgitlemek üçin diplomatik lobbileriň has işjeňleşmegine garaşylýar.