BM Raportörlerinden AB'ye İsrail ile Anlaşmayı Askıya Alma Çağrısı

Birleşmiş Milletler raportörleri, yayımladıkları yazılı açıklamada Avrupa Birliği’nin İsrail ile olan Ortaklık Anlaşmasını derhal askıya almasını talep etti. Açıklamada, bu anlaşmanın İsrail'e 2000 yılından itibaren Avrupa pazarlarına ayrıcalıklı erişim sağladığı belirtilirken, İsrail'in soykırım da dahil olmak üzere insan hakları ihlalleri nedeniyle anlaşmanın acilen durdurulması gerektiği vurgulandı.

Açıklamada, uluslararası hukukun asgari gereklilikleri doğrultusunda anlaşmanın askıya alınmasının zorunlu olduğuna işaret edilerek, "AB, üye ülkelerin Dışişleri Bakanlarının Lüksemburg'daki toplantısında bu anlaşmanın askıya alınmasını tartışacak ve bu, Avrupa'da artan hesap verebilirlik talepleriyle yüzleşmek durumunda kalacak." denildi.

İsrail'in insan hakları ihlalleri nedeniyle Ortaklık Anlaşması'nın tamamen askıya alınmasını isteyen Avrupa Vatandaş Girişimi’nin (ECI) şimdiye kadar 1 milyondan fazla imza topladığı da açıklamada hatırlatıldı.

Açıklamada, "AB, davranışları birçok uluslararası kuruluş tarafından soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları olarak nitelendirilen bir ülke ile ticaret yaparken insan haklarını savunduğunu iddia edemez." ifadeleri kullanıldı. Ayrıca, Uluslararası Adalet Divanı'nın, Gazze'de soykırım riski olduğuna dair kararları ve İsrail'in insani yardımı sağlamasını gerektiren emirleri hatırlatıldı.

BM raportörleri, Uluslararası Adalet Divanı'nın bu emirlerinin defalarca göz ardı edilmesine dikkat çekerek, "AB, Filistinlilere karşı artan vahşet karşısında uluslararası hukuku koruyacak etkin bir önlem almadı. Soykırım Sözleşmesi ve Cenevre Sözleşmelerine taraf tüm AB devletleri, soykırımı önlemek ve insani hukuka uymak için gerekli tüm araçları kullanmakla yükümlüdür. Yasadışı bir duruma katkıda bulunmakla eşdeğer olan ticari ilişkilerin sürdürülmesi bu yükümlülükle çelişmektedir." ifadelerine yer verdi.

İsrail'in insan hakları ihlallerinin ciddiyeti nedeniyle anlaşmanın askıya alınmasının "siyasi bir tercih" olmadığı, aksine AB'nin yerine getirmesi gereken "yasal bir zorunluluk" olduğu vurgulandı. Bu durumun, AB'nin uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerine uyum sağlamak için gereken asgari önlem olduğu belirtildi.

AB-İsrail Ortaklık Anlaşması, 7 Ekim 2023'ten bu yana artan tepkilerin odağında. AB, uzun süre kamuoyunun bu konudaki taleplerine kayıtsız kalmış ancak geçen yıl AB Komisyonu'nun başlattığı inceleme ile bu taleplere yanıt vermişti.

Hollanda'nın Mayıs 2025'te liderlik ettiği ve Belçika, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, İrlanda, Lüksemburg, Malta, Polonya, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya, İspanya ve İsveç'in desteklediği inceleme, İsrail'in Gazze'de uluslararası hukuku ihlal ettiğini tespit etmişti. Ancak Brüksel, bu bulguları somut bir siyasi iradeye dönüştüremedi.

İki yılın ardından gündeme gelen sınırlı yaptırımlar, ateşkes süreci gerekçe gösterilerek uygulanmamıştı.

BM özel raportörleri, "İnsan Hakları Konseyinin özel mekanizmaları" olarak bilinen ve bir ülkenin durumunu veya dünya genelindeki tematik sorunları izleyen bağımsız bilgi toplama mekanizmalarıdır.

Kuruluş tarafından resmen tanınmayan bu özel mekanizmaların uzmanları, gönüllü olarak ve bağımsız bir şekilde faaliyet göstermektedir.