Çin, Orta Doğu’daki Gerginliğin Ekonomik Etkileri İçin Hazırlıklarını Güçlendiriyor

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile iki haftalık bir ateşkes anlaşmasına vardıklarını açıklasa da, Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması şartıyla yapılan bu anlaşma, Basra Körfezi'ndeki çatışmaların sürmesi durumunda Çin için ekonomik riskler doğurabilir. Çin, enerji ithalatında bu bölgeye büyük ölçüde bağımlı olduğundan, Boğaz'da gerçekleşebilecek gemi trafiği kesintileri ciddi bir tehdit oluşturuyor.

Bu bölgede yaşanan trafik aksaklıkları, Çin yönetimini gübre tedarikinde de adımlar atmaya yöneltti. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25'ine, sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yüzde 20'sine ve gübre ticaretinin yüzde 30'una ev sahipliği yapıyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla alevlenen savaş, Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinde aksamalar yarattı ve küresel petrol tedarikinde zorluklara neden oldu. Çin, ithal ettiği petrolün yaklaşık yüzde 45'ini, sıvılaştırılmış doğal gazın ise yüzde 30'unu bu bölgeden sağlıyor.

Çin, Orta Doğu’dan petrol alımında başı çekiyor. Çin Gümrükler Genel İdaresi'nin verilerine göre, Çin’in en fazla petrol ithal ettiği 11 ülkenin 4'ü Basra Körfezi'nde bulunuyor. Bu ülkelerden Suudi Arabistan, Irak, BAE ve Kuveyt, Çin’in petrol ithalatının yüzde 45'ini karşılıyor.

Çin ayrıca BAE ve Katar'dan sıvılaştırılmış doğal gaz alıyor. Bu da toplam ithalatın yüzde 30'unu oluşturuyor. Resmi rakamlar bunu göstermese de Çin'in, İran’dan ihraç edilen petrolün yüzde 80'ini satın aldığı tahmin ediliyor.

Çin hükümeti, krizin başlamasıyla birlikte büyük petrol şirketlerine rafine petrol ihracatını durdurma talimatı verdi. Aynı zamanda, içerde enerji arzını yeterli seviyede tutmaya çalışırken, uluslararası akaryakıt fiyatlarındaki artışın iç piyasaya doğrudan yansımasını önlemek için fiyatları kontrol altında tutuyor.

Çin, Hürmüz Boğazı'ndan gelen ham petrole olan bağımlılığını azaltmak için daha önceden adımlar atmıştı. 2025'te bu bölgeden ithal edilen petrolün oranı yüzde 51 iken, 2026'nın başlarında bu oran yüzde 45'e geriledi.

Bu dönemde Çin, Rusya’dan ham petrol ithalatını da artırdı. 2025'te Rusya'dan günlük ortalama 1,2 milyon varil petrol ithal eden Çin, Ocak-Şubat 2026'da bu miktarı 1,8 milyon varile çıkardı.

Çin, 400 milyon tonluk petrol rezerviyle olası tedarik sıkıntılarına karşı korunaklı bir konumda bulunuyor. Pekin Üniversitesi’nden Profesör Lin Yifu, çatışmanın global enerji tedarikinde kesintilere ve petrol fiyatlarında artışa neden olduğunu belirterek, bu durumun uzun sürmesi halinde 1970'lerdeki petrol krizine benzer etkiler yaratabileceği konusunda uyardı.

Lin, böyle bir krizin Çin dahil tüm ülkeleri etkileyeceğini, ancak Çin’in etkilenme düzeyinin diğer ülkelere kıyasla daha az olacağını savundu. Çin’in petrol tedarikini çeşitlendirmesi ve ithalatta bölgesel bağımlılığını azaltması sayesinde, uluslararası fiyat değişimlerinin iç piyasaya etkisini sınırlayabildiğini ifade etti.

Lin, Çin’in geniş iç pazarı nedeniyle dış şoklardan daha az etkilenebileceğini belirtti. 2008 Küresel Mali Krizi sırasında Çin'in Batı ekonomilerindeki sarsıntılara rağmen %9'a varan büyüme kaydetmesini örnek gösterdi.

Lin, Çin'in son yıllarda yenilenebilir enerji kaynaklarına ve elektrikli araçlar gibi yeni enerji çözümlerine yatırım yaptığını, bunun küresel iklim değişikliğiyle mücadelede ve enerji krizlerine karşı yeni büyüme alanı oluşturduğunu belirtti.

Çinli ekonomist, enerji fiyatlarındaki artışın 1970'lerdeki petrol krizinde olduğu gibi küresel ekonomide daralmaya yol açabileceğini, ancak Çin'in iç talep güçlü kaldığı sürece bu etkilerden daha az etkilenebileceğini dile getirdi.

Dünya gübre ticaretinin üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti, kuzey yarım kürede bahar ekimi öncesinde küresel gübre tedariki açısından risk oluşturuyor. Küresel gübre tedarikinin yaklaşık yüzde 28’i Çin tarafından sağlanıyor ve Çin, Rusya ile birlikte en büyük üreticiler arasında yer alıyor.

Rusya'nın amonyum nitrat türü gübre ihracatını yasaklamasının ardından Çin, azot-potasyum ve fosfat türevli gübrelerin ihracatını durdurdu. Çin’in ürettiği gübrenin yaklaşık yüzde 40’ı iç piyasada tüketiliyor ve Pekin yönetimi fiyat istikrarını korumaya odaklanıyor.

Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü'nden Liu Yüe, kriz anında ülkelerin öncelikle kendi güvenliğini sağlaması gerektiğini belirtti. Liu, Çin'in gübre üretiminde önemli bir bileşen olan doğal sülfürün büyük bölümünü Orta Doğu'dan ithal ettiğini, bu nedenle Boğaz'daki kesintilerin ülkenin gübre üretimi ve bahar ekim hazırlıklarını etkileyebileceğini vurguladı.

Liu, Çin'in iç talebi karşıladıktan sonra diğer ülkelere gübre tedarik edebileceğini belirtti. Petrol fiyatlarındaki artışın ulaştırma maliyetlerini ve gıda fiyatlarını artırarak dünya genelinde enflasyonu yükseltebileceği tahmin ediliyor.

Pekin Üniversitesi'nden Huang Yiping, çatışmanın Çin’deki enflasyon ve makroekonomik göstergelere etkisinin, süresine ve belirsizliklerin durumuna bağlı olduğunu ifade etti. Enerji fiyatlarındaki artışın şirketlerin karlılığını olumsuz etkileyebileceğini ve dış ticarete zarar verebileceğini belirtti.

Huang, Çin’in uzun süredir tüketici fiyatlarında durgunluk yaşadığını vurgulayarak, krizin kısa sürmesi durumunda ülkenin enflasyonist riskleri taşıyabileceğini kaydetti.