Dijital Çağın Sorunu: Ekran Bağımlılığı Artıyor

İsmail Şahin - Günümüz dünyasında akıllı telefonların ve sosyal medyanın etkisiyle ekran bağımlılığı evrensel bir mesele haline geldi. Ekim 2025'te “We Are Social” tarafından yapılan araştırmaya göre, dünya genelinde internet kullanıcılarının sayısı 5.5 milyarı aşarak yüzde 67.5'lik bir kullanım oranına ulaştı. Sosyal medya kullanıcı sayısı ise 5.2 milyara ulaşarak dünya nüfusunun neredeyse üçte ikisini kapsadı.

Türkiye'de Dijitalleşme Zirve Yaptı

Türkiye'de dijitalleşme oranları rekor seviyelere ulaştı. 16-74 yaş grubundaki bireylerin internet kullanım oranı yüzde 90.9'a yükselirken, günlük ortalama kullanım süresi 7 saat 13 dakika olarak kaydedildi. Sosyal medya kullanımı ise günlük 4 saat 4 dakika ile Avrupa'da en uzun süre olarak dikkat çekiyor. WhatsApp (yüzde 83.1), Instagram (yüzde 66.9) ve YouTube (yüzde 53.3) en çok tercih edilen platformlar arasında.

Avrupa'da Kullanım Daha Dengeli

Avrupa'da ise dijitalleşmenin daha dengeli bir şekilde ilerlediği gözlemleniyor. Birçok Avrupa ülkesinde internet kullanım oranları yüzde 90'ı aşmasına rağmen, günlük kullanım süreleri Türkiye'ye kıyasla daha az. Avrupa'daki kullanıcılar interneti daha çok haber, kamu hizmetleri ve eğitim için kullanıyorlar ve sosyal medya kullanımı genellikle günlük 3 saatin altında kalıyor.

İsveç'ten Örnek Alınacak Adımlar

Özellikle İsveç, dijital bağımlılığı azaltmak için çocuklar üzerinde odaklanarak dikkate değer adımlar atıyor. Ülkede okullarda dijital cihaz kullanımı sınırlandırılırken, çocukların basılı kitaplara yönelmesi teşvik ediliyor. Uzmanlar bu politikaların bağımlılığı azaltmanın yanı sıra dikkat süresini ve öğrenme kalitesini artırmayı amaçladığını belirtiyor.

Ülkelerin Aldığı Önlemler

Dünya genelinde çocukların sosyal medya bağımlılığını azaltmak için çeşitli ülkeler çeşitli düzenlemeler uyguluyor:

■ Avustralya, 16 yaş altına sosyal medya yasağı getiren en katı düzenlemelerden birini kabul etti.

■ ABD'de bazı eyaletler, 18 yaş altındaki kullanıcılar için ebeveyn izni ve gece saatlerinde kullanım kısıtlamaları uyguluyor.

■ İngiltere, 16 yaş altı için sosyal medya yasağı getirmeyi değerlendiriyor.

■ Danimarka, 15 yaş altı için sosyal medya yasağı planlıyor.

■ Fransa, 15 yaş altı çocuklar için sosyal medya yasağını onayladı.

■ Almanya, 13-16 yaş arası kullanıcılar için ebeveyn izni gerektiriyor.

■ İtalya, 14 yaş altındaki çocukların sosyal medya hesabı açması için ebeveyn onayı şartı koydu.

Telegram'a TBMM Daveti

TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, çeşitli suç ve adli olaylarla adı anılan Telegram'ı komisyona davet etmeyi planladıklarını belirtti. Elmas, “Denetim sistemleri, alınan önlemler ve filtreler gibi konularda cevaplar isteyeceğiz. Eğer önlemler yetersizse, bu konuda önerilerimizi ileteceğiz” dedi. Elmas, Türkiye'de temsilci bulundurma zorunluluğu olmayan Telegram için “Mutlaka gayri resmi de olsa bir temsilcileri vardır” açıklamasında bulundu. / EVRİN GÜVENDİK - Ankara

Türkiye'de Sosyal Medya Düzenlemeleri

AK Parti'nin meclise sunduğu, çocukların sosyal medya ve dijital oyun platformlarına girişini sınırlayan yasa teklifi TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu tarafından kabul edildi. 15 yaş altı çocuklara sosyal medya sınırlaması getirilmesi, kamuoyunda uzun süredir tartışılan bir konu. Yasa teklifi, çocukların sosyal medya ve dijital oyun platformlarını yaşlarına göre kullanmalarına yasak ve sınırlamalar getirilmesini öngörüyor.

Rusya ve Telegram Üzerine Kısıtlamalar

Teknoloji devlerinin kâr öncelikli yaklaşımları, Çin, Rusya ve Hindistan gibi ülkeleri kendi ağlarını oluşturmaya yönlendirdi. Çin, Büyük Güvenlik Duvarı ve yerli ağ projeleriyle dijital egemenliğini artırırken, Rusya ise RuNet adlı kendi kapalı devre internet altyapısını geliştirmeye devam ediyor. Moskova, Telegram gibi platformlara yönelik kısıtlamalarla veri kontrolünü artırmayı hedefliyor.