Gelir Seviyesi ile Tüketim Alışkanlıkları Arasındaki Çarpıcı Farklar

TÜİK tarafından yayımlanan 2025 yılı hanehalkı tüketim harcamaları raporu, Türkiye'deki gelir grupları arasında alışveriş ve israf alışkanlıklarına dair çarpıcı veriler sunuyor. Gelir arttıkça fiyat takibi eğiliminin yükseldiği görülürken, israf oranlarının da yüksek gelir gruplarında daha fazla olması dikkat çekiyor.

Gelir ve Fiyat Takibi

Türkiye İstatistik Kurumu'nun verilerine göre, en yüksek gelir grubundaki hanelerin yüzde 18.2'si alışverişlerinde fiyat takibi yapıyor. Buna karşın, en düşük gelir grubunda bu oran yalnızca yüzde 9.3 seviyesinde. Bu durum, gelir arttıkça tüketicilerin fiyat bilincinin de arttığını gösteriyor. Ancak, bu bilinç artışının israfı engellemediği gözlemleniyor.

Gıda İsrafındaki Çelişkiler

Gıda israfı konusunda, düşük gelir grubundaki hanelerin yüzde 93.9'u gıda ürünlerini çöpe atmadıklarını belirtiyor. Buna karşılık, en yüksek gelir grubundaki hanelerde bu oran yüzde 73.3'e düşüyor. Türkiye genelinde ise, gıda israfına karşı bilinçli olanların oranı yüzde 84. Ayrıca, düşük gelir grubundaki hanelerin yüzde 57.3'ü alışveriş listesi hazırlarak alışveriş yapıyor. Bu oran yüksek gelir grubunda yüzde 49.9'a geriliyor.

Bilgi Eksiklikleri ve Sonuçları

Son kullanma tarihi bilgisine hakim olmayanların oranı düşük gelir grubunda yüzde 16.6 iken, bu oran yüksek gelir grubunda yüzde 1.9. Benzer şekilde, tavsiye edilen tüketim tarihi hakkında bilgisi olmayanların oranı düşük gelir grubunda yüzde 21.6, yüksek gelir grubunda yüzde 5.3 olarak kaydedilmiş. Bu durum, bilgi eksikliğinin daha çok düşük gelir gruplarını etkilediğini gösteriyor.

İsrafı Azaltma Çabaları

Türkiye genelinde gıda israfını önleme çabaları olumlu sonuçlar veriyor. Katılımcıların yüzde 83.6'sı gıda israfını önlemek için çalıştığını ifade etse de, bu oran yüksek gelir grubunda yüzde 80'e geriliyor. Düşük ve orta gelir gruplarında ise bu oran yüzde 84-85 bandında seyrediyor.

Tüketim Harcamalarında Dağılım

2025 yılı itibarıyla en yüksek gelir grubuna sahip haneler gelirlerinin büyük bir kısmını ulaştırma (%25) ve konut-kira (%25.7) harcamalarına ayırıyor. Gıda ve alkolsüz içecekler için ise yüzde 12.4 harcıyorlar. Buna karşın, en düşük gelir grubundaki haneler konut-kira harcamalarına yüzde 38.7, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 29.2 ayırıyor. Ulaştırma harcamalarına ise sadece yüzde 8.6 pay veriyorlar.

Konut ve Kira İlk Sırada

TÜİK verilerine göre, Türkiye genelinde hanehalklarının tüketim harcamalarında en büyük payı yüzde 29.3 ile konut ve kira alıyor. Ulaştırma harcamaları yüzde 20.5 ile ikinci sırada yer alırken, gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 17.3 ile üçüncü sırada. En düşük harcama kalemleri ise sigorta ve finansal hizmetler, eğitim ve sağlık harcamaları olarak sıralanıyor.

Gelecekte bu verilerin ışığında, gelir eşitsizliğinin tüketim alışkanlıkları üzerindeki etkisi daha fazla araştırılabilir. Ayrıca, tüketici eğilimleri ve israf konularında farkındalığı artıracak çalışmalar yapılabilir.