Gümrük Kapılarında Yapay Zeka ve Yerli Teknoloji Dönemi: Kaçakçılıkla Mücadele Üst Seviyeye Taşınıyor

Ticaret Bakanlığı, Türkiye'nin sınır güvenliğini ve gümrük kapılarındaki denetim gücünü artırmak amacıyla teknolojik altyapısını baştan aşağı yeniliyor. Bakanlık tarafından hazırlanan "2026 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu" verilerine göre; kara, hava, deniz ve demir yolu gümrük kapılarında kaçakçılıkla mücadeleyi daha etkin kılacak yerli ve milli projeler hız kesmeden devreye alınıyor. Dışa bağımlılığı azaltmayı hedefleyen bu stratejik adımlar sayesinde, sınır hatlarında güvenlik önlemleri en üst düzeye çıkarılıyor.

Sınır Kapılarına Yerli ve Milli Teknoloji Desteği: MİLTAR Projesi

Türkiye'nin gümrük kapılarında dışa bağımlılığı asgariye indirmek amacıyla yerli ve milli imkanlarla geliştirilen Milli Tarama Sistemleri Projesi (MİLTAR), sınır güvenliğinin omurgasını oluşturuyor. Proje kapsamında teknolojilerin çeşitlendirilmesi ve ülke genelinde yaygınlaştırılması için çalışmalar hızlandırıldı. Yılın ilk yarısında gerekli makine, teçhizat ve malzeme tedariki başarıyla tamamlanırken, kritik kapılarda kurulumlar gerçekleştirildi.

Bu doğrultuda, Habur Gümrük Kapısı'na bir adet yarı sabit x-ray sistemi kurulurken, Gürbulak Gümrük Kapısı'na ise binek araç tarama sistemi entegre edildi. Aynı dönemde, Sarp Gümrük Kapısı'nda iki adet bagaj x-ray tarama sistemi hizmet vermeye başladı ve 10 yeni sistemin temini için alım ihalesi gerçekleştirildi. Gürbulak Gümrük Kapısı'nda ise işletici kuruluş tarafından tedarik edilen 5 bagaj x-ray tarama sistemi sahada aktif olarak kullanılmaya başlandı. Ayrıca, havalimanları ve hurda ithalatı gerçekleştirilen sahalarda hassas analizler yapabilmek amacıyla 20 adet "metal-maden analiz dedektörü" satın alınarak hizmete sunuldu.

Yapay Zeka Destekli Takip: GENTSİS ile Akıllı Denetim Dönemi

Göçmen kaçakçılığı başta olmak üzere uyuşturucu, silah kaçakçılığı ve gümrüklü sahalarda eşya değiştirme gibi yasa dışı faaliyetlerin önlenmesinde çığır açacak yeni bir sistem hayata geçiriliyor. Kaçakçılıkla mücadelede hayati öneme sahip olan Gümrüklü Eşya ve Nesne Takip Sistemi (GENTSİS) için yapay zeka destekli özel bir yazılım geliştirildi. Bu gelişmiş yazılım, sensörlerden gelen anlık verileri analiz ederek ilgili gümrük personeline çok daha sağlıklı ve hızlı veri akışı sağlıyor. Teknolojik hamlenin güçlendirilmesi amacıyla yılın ikinci yarısında 700 adet GENTSİS cihazının daha envantere katılması planlanıyor.

Yıl Sonuna Kadar Hedef Büyük: Test Kitleri ve Yeni Tarama Sistemleri

Gümrüklerde kaçakçılıkla mücadele faaliyetleri yılın ikinci yarısında ve sonrasında da artarak devam edecek. Özellikle gümrük kara kapıları, deniz limanları ve havalimanlarında tütün ve tütün mamulleri kaçakçılığına yönelik önlemler en üst seviyeye çıkarılacak. Bu kapsamda, uyuşturucu maddelerin hızlı tanı ve tespitinde kullanılacak 50 bin adet test kitinin ihale süreci tamamlandı. Bu kitlerin kısa sürede Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüklerine dağıtılması hedefleniyor.

Öte yandan, tütün kaçakçılığının kaynağında kurutulması amacıyla ilgili tüm kurumlarla ortak çalışma alanları belirleniyor, hızlı iletişim mekanizmaları kuruluyor. Önümüzdeki süreçte 3 vücut tarama ve 3 yutucu tespit sistemi ihalesi tamamlanarak ihtiyaç duyulan sahalara sevk edilecek. MİLTAR kapsamında ise Kapıkule, Dilucu ve Sarp gümrük kapılarına yarı sabit x-ray tarama sistemleri kurulacak. Habur Gümrük Kapısı'na ise 3 açılı, "backscatter" (hayalet) olarak adlandırılan mobil x-ışını tarama sisteminin kurulması planlanıyor.

Sınır güvenliğindeki bu teknolojik dönüşüm, personelin eğitimleriyle de destekleniyor. Yasa dışı soğutucu gaz ticaretine yönelik farkındalığı artırmak amacıyla uygulamalı eğitimler planlanırken, 2024 yılında başlatılan yasa dışı kültür varlığı ticareti ile mücadele eğitimlerine de yılın ikinci yarısında kesintisiz devam edilecek.