Gümrük derwezelerinde emeli intellekt we içerki tehnologiýa döwri: Neşe gaçakçylygyna garşy göreş indiki derejä geçýär

Söwda ministrligi Türkiýanyň serhet howpsuzlygyny we gümrük derwezelerinde gözegçilik güýjüni ýokarlandyrmak maksady bilen tehnologiki infrastrukturasyny düýbünden täzeleýär. Ministrlik tarapyndan taýýarlanan "2026 Korporatiw Maliýe ýagdaýy we garaşmalar hasabaty"; Gury, howa, deňiz we demir ýol gümrük derwezelerinde kontrabanda garşy göreşi has netijeli etjek içerki we milli taslamalar haýallaşdyrylman durmuşa geçirilýär. Daşary ýurda garaşlylygy azaltmaga gönükdirilen bu strategiki ädimleriň netijesinde serhet liniýalarynda howpsuzlyk çäreleri has ulaldylýar.

Serhet derwezelerine içerki we milli tehnologiýa goldawy: MILTAR taslamasy

Türkiýanyň gümrük derwezelerinde daşary ýurt garaşlylygyny azaltmak maksady bilen ýerli we milli çeşmeler bilen işlenip düzülen Milli skaner ulgamlary taslamasy (MILTAR) serhet howpsuzlygynyň diregi bolup durýar. Taslamanyň çäginde tehnologiýalary diwersifikasiýa etmek we olary tutuş ýurt boýunça ýaýratmak boýunça işler tizleşdirildi. Zerur enjamlar, enjamlar we material üpjünçiligi ýylyň birinji ýarymynda üstünlikli tamamlanan hem bolsa, gurnamalar möhüm gapylarda geçirildi.

Bu ugurda Habur gümrük derwezesi -de ýarym kesgitlenen rentgen ulgamy oturdyldy, ýolagçy ulaglaryny skanerlemek ulgamy Gürbulak gümrük derwezesi -de birleşdirildi. Şol döwürde Sarp gümrük derwezesinde iki sany goş goş rentgen barlagy ulgamy hyzmat edip başlady we 10 sany täze ulgam bilen üpjün etmek üçin satyn alyş bäsleşigi geçirildi. Gürbulak gümrük derwezesinde, işleýän kompaniýa tarapyndan üpjün edilen 5 sany goş goş rentgen barlaýyş ulgamy bu ugurda işjeň ulanylyp başlandy. Mundan başga-da, howa menzillerinde we galyndy importynyň amala aşyrylýan ýerlerinde takyk seljerme geçirmek üçin 20 sany "metal-mineral derňew detektory" satyn alyndy we hyzmat edildi.

Emeli intellekt goldaýan yzarlama: GENTSİS bilen akylly dolandyryş döwri

Immigrantlaryň bikanun getirilmegi, neşe serişdeleri, ýarag gaçakçylygy we gümrük sebitlerinde haryt çalşylmagy ýaly bikanun işleriň öňüni almak üçin täze ulgam dörediler. Gümrük önümleri we obýektleri yzarlamak ulgamy (GENTSIS) üçin emeli intellekt bilen goldanýan ýörite programma üpjünçiligi işlenip düzüldi, bu kontrabanda garşy göreşde möhüm ähmiýete eýe. Bu ösen programma üpjünçiligi datçiklerden derrew maglumatlary seljerýär we degişli gümrük işgärlerine has sagdyn we has çalt maglumat akymyny üpjün edýär. Tehnologiki hereketi güýçlendirmek üçin ýylyň ikinji ýarymynda inwentara ýene 700 GENTSİS enjamynyň goşulmagy meýilleşdirilýär.

ofylyň ahyryna çenli iň uly maksat: Synag toplumlary we täze barlag ulgamlary

Gümrükhanada kontrabanda garşy çäreler ýylyň ikinji ýarymynda we ondan soňky döwürde has-da dowam eder. Temmäki we temmäki önümleriniň bikanun getirilmegine garşy çäreler, esasanam gümrük gury ýer derwezelerinde, deňiz portlarynda we howa menzillerinde has giňeldiler. Bu nukdaýnazardan, neşe maddalaryny çalt anyklamakda we ýüze çykarmakda ulanmak üçin 50 müň synag toplumy üçin tender prosesi tamamlandy. Bu toplumlary gysga wagtyň içinde gümrük gullugyna, kontrabanda we aňtaw müdirligine paýlamagy maksat edinýär.

Beýleki tarapdan, çeşmesinden temmäki gaçakçylygyny ýok etmek üçin ähli degişli edaralar bilen bilelikdäki iş ýerleri kesgitlenýär we çalt aragatnaşyk mehanizmleri döredilýär. Öňümizdäki döwürde 3 sany bedeni skanirlemek we 3 sany ýuwutmagy kesgitlemek ulgamy boýunça tenderler tamamlanar we zerur ýerlere iberiler. MILTAR-yň çäginde Kapykule, Dilucu we Sarp gümrük derwezelerinde ýarym kesgitlenen rentgen barlaýyş ulgamlary gurlar. Habur gümrük derwezesinde "arka tarap" (arwah) atly 3 burçly ykjam rentgen skaner ulgamyny gurmak meýilleşdirilýär.

Serhet howpsuzlygyndaky bu tehnologiki özgeriş işgärleri taýýarlamak bilen hem goldanýar. Amaly okuwlar bikanun sowadyjy gaz söwdasy barada habardarlygy ýokarlandyrmak meýilleşdirilse-de, 2024-nji ýylda başlanan bikanun medeni emläk söwdasyna garşy okuwlar ýylyň ikinji ýarymynda üznüksiz dowam eder.