Hürmüz Geçişlerinde Dramatik Düşüş: Küresel Ticaret Yeni Rotalar Arıyor

28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı saldırıların ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu'ndan yapılan açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın gemi geçişlerine kapatıldığı belirtildi. Tuğgeneral İbrahim Cebbari, boğazı geçmeye çalışan gemilere saldırıda bulunacaklarını ifade etti.

Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) bölgede deniz güvenliği riskinin kritik seviyeye yükseldiğini duyurdu. Sigorta şirketleri, bu durum karşısında bölgedeki gemilere yönelik savaş sigortalarını iptal etti. Dünyaca ünlü konteyner nakliye şirketleri de Hürmüz Boğazı'ndaki operasyonlarını geçici olarak durdurduklarını açıkladı.

Artan Teslimat Süreleri ve Maliyetler

UKMTO'nun verilerine göre, normalde günlük 138 gemi Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapıyordu. Ancak AA muhabirinin Windward'un gerçek zamanlı denizcilik takip sisteminden derlediği bilgilere göre, 2 Mart'ta boğazdan yalnızca 7 gemi geçerken, bu sayı 3 Mart'ta 4'e düştü.

Bu durum, son bir haftadaki geçişlere kıyasla yaklaşık yüzde 90'lık bir azalmayı temsil ediyor. MarineTraffic'in verilerine göre, petrol tankerlerinin trafiği de saldırılar öncesine göre yüzde 90 geriledi.

Orta Doğu'da Aralık 2023'te Yemen'deki Husilerin saldırılarıyla Kızıldeniz'deki gemi trafiğinde belirgin bir azalma olmuş, nakliye firmaları rotalarını Ümit Burnu'na çevirmişti. Hürmüz Boğazı'ndaki ticari hareketliliğin de aynı şekilde azalması, deniz ticaretinin Körfez koridorlarından uzaklaşma eğilimini güçlendirdi.

Alman konteyner devlerinden Hapag-Lloyd, Aralık 2023'ten itibaren Kızıldeniz'den gemi geçişlerini durdurduklarını ve Ümit Burnu üzerinden seferlere devam edeceklerini bildirdi. Bu kararı, Orta Doğu'daki mevcut durum ve Husilerin tehditleri dolayısıyla aldıklarını belirtti.

Fransız CMA CGM şirketi de Körfez'deki tüm gemilerine sığınaklara gitmeleri talimatını verdi ve Süveyş Kanalı'ndan geçişi bir sonraki duyuruya kadar askıya aldıklarını açıkladı. Gemilerin Ümit Burnu üzerinden Afrika çevresine yönlendirileceğini duyurdu.

Deniz ticaretinin nabzını tutan Maersk, Orta Doğu'daki olaylar nedeniyle Babu'l Mendeb Boğazı'ndan Süveyş Kanalı'na gidecek gemilerinin seferlerini askıya aldığını belirtti. Akdeniz ve ABD'nin doğu kıyısına yapılan seferlerin Ümit Burnu'ndan devam edeceğini bildirdi.

Windward'un verilerine göre, 2 Mart'ta Ümit Burnu'nda transit gemi sayısı yüzde 112 artışla 87'ye çıktı. 3 Mart'ta ise bu sayı günlük yüzde 8 artışla 94 oldu.

Ümit Burnu'ndaki son bir haftalık ortalama transit gemi sayısı 69,7 olarak belirlendi. 3 Mart'taki geçişler, bu ortalamaya göre yüzde 35'lik bir artış gösterdi.

Windward'un analizine göre, ticari deniz taşımacılığı hızla değişen bu ortamda uyum sağlamaya çalışıyor. Ümit Burnu'nda artan trafik, operatörlerin bölgede istikrarın sağlanmasını beklemek yerine daha uzun rotaları tercih ettiğini ortaya koyuyor.

Ümit Burnu, Hürmüz Boğazı'nın birebir alternatifi olmasa da, nakliye firmalarının çatışma bölgelerinden uzak kalma amaçlı tercih ettiği rota olarak öne çıkıyor.

Ümit Burnu'na yönelen ticari trafik, kargo teslimat sürelerini 10 ila 20 gün arasında uzatırken, taşımacılık maliyetlerini de artırıyor.

Hürmüz Boğazı'nın Petrol Sevkiyatı Asya'ya Odaklanıyor

Basra Körfezi'nin giriş kapısı Hürmüz Boğazı, Orta Doğu'daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına ulaşmasını sağlıyor.

S&P Global Energy'nin verileri, küresel petrol arzının yüzde 20'sinin Hürmüz Boğazı üzerinden Asya ülkeleri başta olmak üzere dünya piyasalarına gittiğini gösteriyor. Boğazdan taşınan günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrolün 5,3 milyon varilini Çin alıyor.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrolün 2 milyon varili Hindistan'a, 1,7 milyon varili ise Japonya ve Güney Kore'ye giderken, 4,2 milyon varil de diğer ülkelere ulaşıyor.

Suudi Arabistan, günlük 5,1 milyon varille Hürmüz Boğazı'ndaki en büyük ham petrol ihracatçısı konumunda. Bu ülkeyi, Irak 3,3 milyon varil ham petrolle, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) 2,6 milyon, İran 1,7 milyon, Kuveyt bir milyon ve diğer ülkeler toplamda bir milyon varille izliyor. Boğaz, ham petrolün yanı sıra işlenmiş petrol ürünlerinin ihracatı için de büyük önem taşıyor.

Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 5 milyon varil petrol ürünü taşınıyor ve bu ürünlerin en büyük ihracatçıları ise 1,26 milyon varille BAE ve 1,04 milyon varille Suudi Arabistan.

Depolama Kapasitesi Sınırda, Tesis Kapanmaları Olası

Gemiler, üretimi desteklemek adına Suudi Arabistan'ın batı kıyısındaki Yenbu Limanı'na yönlendi. Mart ayında Yenbu'da günlük 2,44 milyon varil yükleme gerçekleştirildi. Bu rakam, son altı aylık ortalama olan günlük 650-940 bin varil yüklemeye kıyasla oldukça yüksek.

Irak Petrol Bakanlığı, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması nedeniyle Basra'daki Rumeyle saha petrol üretimini durdurma kararı aldı. Petrol tankerlerinin Körfez'e girmemesi ve depoların kritik doluluk seviyelerine ulaşması bu kararı etkiledi. Ayrıca, Irak'ın günlük 3,5 milyon varil kapasiteli Basra Limanı'ndan 2 Mart'ta ham petrol yüklemesi yapılmadı.

JP Morgan analistleri, Hürmüz Boğazı'ndaki aksamanın 21 gün sürmesi durumunda petrol üreticilerinin tesislerinde kapanmaların başlayabileceği uyarısında bulundu.

LNG Üzerinde Asya ve Avrupa Arasında Artan Rekabet

Hürmüz Boğazı, dünya LNG ihracatının yüzde 20'sinin taşındığı stratejik bir geçiş noktası. Katar, bölgedeki LNG ihracatında önemli bir rol oynuyor ve buradan taşınan LNG'nin büyük kısmı Asya ülkelerine gidiyor.

Ancak, 2 Mart'ta Katar'ın Ras Laffan Sanayi Şehri'ndeki Katar Enerji'ye ait LNG üretim tesisine İran'dan fırlatılan insansız hava aracının (İHA) hedef almasının ardından şirket buradaki üretimi durdurdu.

Katar'daki arz kesintisi, özellikle spot piyasada arz daralması endişelerini artırdı. S&P Global Energy Kısa Vadeli LNG Analizi Lideri Ross Wyeno, Asya-Pasifik pazarlarının Avustralya, Malezya ve Endonezya gibi büyük Pasifik Havzası üreticilerinden önemli miktarda LNG tedarik ettiğini belirtti.

Wyeno, bu tedarikin çoğunun halihazırda uzun vadeli sözleşmelerle bağlandığını ve Katar ile BAE'deki üretimin durmasının yarattığı dengesizliği karşılamayacağını söyledi. "LNG'de arz esnekliği açısından en büyük kaynak ABD'dir. ABD'den serbest yüklenen LNG, şu anda en yüksek fiyatın olduğu pazara, yani Asya'ya yönelecektir. Bu durum değişmedikçe, ABD'den gelen yükler muhtemelen Avrupa pazarlarından uzaklaşacak. Bu da Avrupa'nın depo dolum çabalarını etkileyerek gaz dengesini sıkılaştırabilir." ifadelerini kullandı.

Başlangıçta Avrupa'ya yol alması planlanan bir LNG tankerinin, fiyatlardaki artış nedeniyle rotasını değiştirip Asya'ya yöneldiği belirlendi.