Hürmüz Krizinin Ekonomik Maliyeti Körfez Ülkelerini Vurdu: 50 Milyar Doların Üzerinde Kayıp

Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) tarafından hazırlanan kapsamlı bir rapora göre, Hürmüz Boğazı'ndaki kriz Körfez ülkelerinin ekonomik faaliyetlerini ciddi şekilde etkiledi. 27 Şubat ile 30 Mart tarihleri arasında İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn'in petrol ihracatı önemli ölçüde düştü. Günlük 12 milyon 323 bin varilden başlayan ihracat, 7 milyon 833 bin varile kadar geriledi.

Tespam tarafından hazırlanan bu senaryoya göre, söz konusu ülkelerin petrol gelirlerinde yaşanan kayıp 15 milyar 275 milyon dolara ulaştı. Enerji tesislerinde yaşanan aksaklıklar ve LNG ihracatındaki sorunlar da eklendiğinde, toplam zarar miktarı 50 milyar doları aştı.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, Hürmüz Boğazı'ndaki küresel petrol taşımacılığını ve kritik LNG ticaretini durma noktasına getirdi. Bu durum, Körfez ülkelerinin enerji gelirlerinde ciddi bir azalmaya neden oldu.

Bu saldırılar sonucunda İran'ın misillemeleri, bölgedeki enerji üretimi, enerji tesisleri, ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm altyapıları gibi birçok sektörde ekonomik yavaşlamaya yol açtı. İlk dört haftalık dönem, bölge ekonomilerine verilen zararın boyutunu açıkça ortaya koydu.

Körfez bölgesi, dünya petrol arzının üçte birini temsil eden günlük 30 milyon varillik üretimi ve küresel petrol ticaretinin yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'na ev sahipliği yapıyor. LNG ihracatında da önemli bir rol oynayan Katar ve BAE, doğal gaz sevkiyatlarını bu boğaz aracılığıyla gerçekleştiriyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verileri, deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatının yüzde 25'inin Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğini gösteriyor. Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi büyük Asya ekonomileri, Körfez bölgesinden önemli miktarda petrol ithal ediyor. Bu ihracatın yüzde 44'ü Çin ve Hindistan'a yapılıyor.

Küresel Enerji Sistemi Dönüşüm Sürecinde

TESPAM Başkanı Oğuzhan Akyener, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol ihracatındaki düşüşün modern tarihteki en büyük arz kesintilerinden biri olarak değerlendirildiğini belirtiyor. Sadece petrol gelirleri değil, LNG ve petrokimya gibi diğer enerji kaynaklarının da dahil edilmesiyle, Körfez ülkelerinin kaybının 50 milyar doları aşabileceğini ifade ediyor.

Akyener, küresel enerji piyasasında ülkelerin daha büyük bir krizden kaçınmak için önlemler aldığına dikkat çekiyor. Savaşın devam etmesi durumunda, enerji, taşımacılık ve gıda gibi sektörlerde daha büyük sorunların ortaya çıkabileceğini vurguluyor.

İkinci ve üçüncü hafta yaşanan petrol krizinin aşılması için IEA üyesi ülkelerin toplam 400 milyon varillik acil durum stokunu kullanma kararını hatırlatan Akyener, bu adımın petrol fiyatlarının kontrolsüz bir şekilde artmasını engellediğini belirtiyor.

Suudi Arabistan'ın, OPEC lideri olarak, devlet gelirlerinin yüzde 60'ını petrolden elde ettiğini vurgularken, BAE, Kuveyt, Umman ve Bahreyn gibi ülkelerin petrol arzlarının savaş öncesine kıyasla yarı yarıya azaldığını ifade ediyor.

Akyener, enerji bağlamında bu krizin kazananlarının ABD, Rusya ve LNG üreticileri olduğunu belirtiyor. Alternatif enerji sektörünün de bu süreçten olumlu etkilendiğini aktarıyor.

Krizin kaybedenleri ise Körfez ihracatçıları, Asya petrol ve LNG ithalatçıları, tanker taşımacılığı ve Hürmüz Boğazı'na bağımlı ülkeler oldu. Orta Asya petrolü, Doğu Akdeniz gazı ve Afrika kıtasının petrol üretimi ile ABD'nin LNG ihracatının önem kazandığını vurguluyor. Küresel enerji sistemi daha parçalı ve çok merkezli bir hale geliyor.

Stratejik Öneme Sahip Hürmüz Boğazı

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Hint Okyanusu'na bağlayan dar bir su yolu olarak, enerji ticareti açısından stratejik bir konuma sahip. Katar, Kuveyt ve Bahreyn gibi ülkeler tamamen bu boğaza bağımlı. Irak, Suudi Arabistan, BAE ve İran ise bazı ihracatlarını boru hatları aracılığıyla boğazı kullanmadan gerçekleştirebiliyor.

Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı'ndaki kayıplarını Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ile telafi etmeye çalışıyor. BAE ise Abu Dabi'den Füceyre'ye uzanan boru hattını kullanıyor. Irak, Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı ile dünyaya açılıyor.