İran'ın Yeraltı Gücü: Nükleer Kriz Derinleşiyor

ABD ve İsrail'in İran'a Yönelik Hava Saldırıları

ABD ve İsrail tarafından haftalar süren hava saldırıları, İran'ın nükleer programını hedef alırken, krizin çözülmekten ziyade daha karmaşık bir hale geldiği gözlemleniyor. Yetkililere ve uzmanlara göre, bu saldırılar Tahran'ın nükleer altyapısına büyük zararlar verirken, İran'ın nükleer silah üretimi için kritik öneme sahip birçok unsuru korumayı başardığı belirtiliyor.

Ortadoğu'da gerilimi artıran bu gelişmeler, İran'ın nükleer dosyasını askeri, stratejik ve diplomatik açıdan dünya gündeminin en üst sıralarına taşıdı. ABD ve İsrail'in Fordow, Natanz ve İsfahan gibi önemli nükleer merkezlere yoğun saldırılar düzenlediği belirtilse de, bu operasyonların krizi sona erdirmekten çok daha belirsiz ve tehlikeli bir aşamaya taşıdığı ifade ediliyor. Uzmanlar, vurulan tesislerden ziyade yer altı tünellerinde saklanan stoklara ve gizli yürütülen kapasitelere dikkat çekiyor.

Diplomatik Görüşmelerde Başarısızlık

Bu gelişmelerin yansıması, diplomatik alanlarda da kendini gösterdi. ABD ve İran arasındaki diplomatik temaslar, Pakistan’ın İslamabad kentinde gerçekleştirilen uzun müzakerelerle sürdü. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, toplantıların 21 saat sürmesine rağmen bir anlaşmaya varılamadığını duyurdu. Vance, görüşmelerin başarısızlığının temel nedeninin İran'ın nükleer program konusundaki tutumu olduğunu belirtti. İran ise müzakerelerin Washington'un 'aşırı taleplerinden' dolayı çöktüğünü öne sürdü.

İran'ın Yeraltı Tünelleri ve Nükleer Stokları

ABD'nin önceki dönemlerde gerçekleştirdiği askeri operasyonlarda Fordow ve Natanz’daki yer altı zenginleştirme tesislerinin ciddi hasar aldığı bildirildi. Bu saldırılarda özellikle Massive Ordnance Penetrator (GBU-57A/B MOP) bombalarının kullanıldığı ve İsfahan’daki altyapının Tomahawk füzeleriyle hedef alındığı ifade edildi. Tüm bu operasyonlara rağmen, uzmanlar İran’ın nükleer kapasitesinin tamamen yok edilmediğini belirtiyor.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na göre, İran'ın yaklaşık 450 kilogram seviyesinde zenginleştirilmiş uranyum stoku bulunuyor. Bu stokun büyük kısmının İsfahan’daki nükleer tesisin derinliklerinde bulunan tünellerde saklandığı belirtiliyor. Bu durum, ABD için stratejik bir sorun teşkil ediyor çünkü bu miktarda zenginleştirilmiş uranyum, kısa sürede nükleer silah üretimine dönüştürülebilir.

Nükleer Başlık Üretimi Potansiyeli

İran Araştırmaları Merkezi uzmanlarından Oral Toğa, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın raporlarına dayanarak, İran'ın 2025 itibarıyla 9.874,9 kilogram zenginleştirilmiş uranyum stoğuna sahip olduğunu belirtti. Bu stokun 450 kilogramının yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum olduğu ve bunun büyük kısmının yeraltında depolandığı açıklandı. Toğa, bu miktarın İran'ın birden fazla nükleer başlık üretebilecek kapasitede olduğunu ifade etti.

Uranyum Zenginleştirme Tartışmaları

İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen bırakmayı reddediyor ve bu faaliyetlerin barışçıl enerji üretimi için olduğunu savunuyor. ABD'nin özel temsilcisi Steve Witkoff, İran'ın güven vermesi için yerli zenginleştirmeyi sonlandırması gerektiğini vurguladı. Şubat ayında yapılan görüşmelerde İran'ın, yüzde 60 seviyesinde zenginleştirilmiş uranyumu yüzde 20 seviyesine düşürmeyi önerdiği iddia edildi.

Analistlerin Değerlendirmeleri:

* Yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyum: Nükleer silah seviyesine yaklaşık bir haftada ulaşabilir.

* Yüzde 20 zenginleştirilmiş uranyum: Birkaç hafta gerektirir.

Yer Altındaki Gizli Tesisler

Uzmanlar, İran'ın nükleer kapasitesinin en kritik bölümünün yer altındaki derin ve güçlendirilmiş tesislerde bulunduğunu belirtiyor. Natanz yakınlarındaki 'Kazma Dağı' bölgesi ve İsfahan’daki tünel sistemlerinin, ABD’nin en güçlü sığınak delici mühimmatlarına karşı direnç gösterebilecek şekilde tasarlandığı ifade ediliyor.

Nükleer Faaliyetlerin İzlenmesi

ABD'li yetkililer, İran'ın yeni uranyum zenginleştirme faaliyetleri yürüttüğüne dair henüz somut bir bulgu olmadığını belirtiyor. Mevcut bölünebilir materyalin uydu sistemleriyle izlendiği, ABD ve BM denetim mekanizmalarının ise İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarını başka bir yere taşımadığına dair bir işaret bulunmadığı bildiriliyor.