İSO İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025 Raporu

İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türk sanayi sektörünün orta ölçekli dinamik gücünü ortaya koyan "Türkiye'nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2025" araştırmasının sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. 17 Haziran'da açıklanan İSO 500 raporunun ardından gelen bu kapsamlı araştırma, KOBİ niteliğindeki sanayicilerin küresel ve yerel ekonomik dalgalanmalar karşısındaki performansını gözler önüne serdi. Verilere göre, İkinci 500 kapsamındaki kuruluşların üretimden satışları, 2025 yılında bir önceki yıla göre nominal olarak yüzde 25,7 artış göstererek 1 trilyon 750 milyar liraya ulaştı.

Nominal bazda kaydedilen bu artış, 2020 yılından sonraki en düşük büyüme oranı olarak kayıtlara geçti. Yıllık ortalama yüzde 25,4 olan Yurt İçi Üretici Fiyatları Endeksi (Yİ-ÜFE) ile arındırıldığında ise üretimden satışların reel olarak yalnızca binde 2 oranında, oldukça sınırlı bir artış kaydettiği belirlendi. Bu mikro düzeydeki yükseliş, 2022'deki yüzde 10,4, 2023'teki yüzde 5,2 ve 2024'teki binde 1'lik reel düşüş trendlerinin ardından, tıpkı İSO 500'de olduğu gibi İkinci 500'de de üç yıl aradan sonra yeniden çok hafif bir toparlanmaya işaret etti.

Zirvenin Yeni Sahipleri ve Listede Yaşanan Değişimler

Araştırma sonuçlarına göre, İSO İkinci 500 listesinin zirvesinde bu yıl önemli bir değişim yaşandı. Listenin ilk sırasını 5 milyar 317 milyon liralık üretimden satış tutarıyla Teksan Jeneratör aldı. Teksan'ı, 5 milyar 308 milyon liralık satışıyla Norm Salihli Vida ve Cıvata ikinci sıradan takip ederken, üçüncü sıraya ise 5 milyar 306 milyon liralık performansıyla Biska Tekstil yerleşti.

Listenin ilk 10 sırasını tamamlayan diğer güçlü sanayi kuruluşları ise sırasıyla Vatan Plastik, Şenocak Gıda Fındık Entegre, Frimpeks Kimya ve Etiket, Chryso-Kat Katkı Malzemeleri, Verde Yağ Besin Maddeleri, Traçim Çimento ve Johnson Electric Otomotiv Ürünleri oldu. İSO İkinci 500 sıralamasına girebilmek için bu yıl üretimden satışlarda 2 milyar 220 milyon lira barajının aşılması gerekti. Listeye bu dönemde 69 yeni kuruluş dahil olurken, İSO 500 listesinden gerileyen 26 firma da İkinci 500'de kendine yer buldu. 405 kuruluş ise son iki yıldır bu listedeki yerini korumayı başardı.

Finansman Maliyetleri ve Borçluluk Baskısı Artıyor

2025 yılı, sıkı para politikaları, dezenflasyon süreci, iç talepteki yavaşlama ve ihracat pazarlarındaki durgunluk nedeniyle sanayiciler için finansal dengeleri korumanın oldukça zor olduğu bir dönem oldu. İSO İkinci 500'ün ihracatı yıllık bazda yüzde 0,3 düşerek 15,9 milyar dolara gerilerken, bu şirketlerin Türkiye genel sanayi ihracatı içindeki payı da yüzde 6'ya çekildi.

Şirketlerin faaliyet karları yüzde 35,4 artışla 160 milyar liraya, faaliyet karlılığı oranı ise yüzde 7,3'ten yüzde 7,7'ye yükseldi. Ancak bu oran, son 10 yılın ortalaması olan yüzde 10,9'un oldukça gerisinde kaldı. Faiz, amortisman ve vergi öncesi kar (FAVÖK) toplamı yüzde 28,8 artarak 264 milyar liraya çıkarken, vergi öncesi kar toplamı yüzde 34 artışla 46 milyar liraya ulaştı. Karlılık tarafındaki nominal iyileşmede, 2024 yılındaki sert düşüşlerin yarattığı baz etkisi belirleyici rol oynadı.

Rapordaki en çarpıcı veri ise finansman giderlerindeki devasa artış oldu. İkinci 500'ün finansman giderleri yüzde 45,2 artışla 138 milyar liraya fırladı. Böylece finansman giderlerinin faaliyet karına oranı 5,8 puan artarak yüzde 86,7 seviyesine ulaştı. Bu tablo, sanayicilerin ana faaliyetlerinden elde ettikleri karın neredeyse tamamını finansman yükümlülüklerine harcadıklarını net bir şekilde gösterdi. Şirketlerin net kambiyo zararı ise bir önceki yıla göre 4 katına çıkarak 26 milyar liraya ulaştı.

Bilanço yapısı incelendiğinde, şirketlerin toplam borçlarının yüzde 50,2 gibi yüksek bir oranda büyüdüğü görüldü. Özkaynaklardaki artışın yüzde 13,3 ile sınırlı kalmasıyla birlikte, borçların aktifler içindeki payı yüzde 51,8'e yükseldi ve kaynak yapısı yeniden borç ağırlıklı bir görünüme büründü. Şirketlerin üzerinde biriken devreden KDV yükü ise yüzde 25,2 artarak 22 milyar liraya yaklaştı.

Teknolojik Dönüşümde Tarihi Zirve ve Bölgesel Dağılım

İSO İkinci 500 araştırması, sanayide teknolojik dönüşüm adına umut verici gelişmeleri de ortaya koydu. Yaratılan katma değer içerisinde yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı yüzde 3,3'ten yüzde 4,9'a yükselerek 2015 sonrasındaki en yüksek seviyesine ulaştı. Orta-yüksek ve yüksek teknolojili sanayilerin toplam payı ise yüzde 32,1 ile tarihi bir rekor kırdı. AR-GE harcamaları nominal olarak yüzde 16 artarak 10 milyar liraya çıksa da AR-GE harcamalarının üretimden satışlara oranı yüzde 0,62'den yüzde 0,57'ye geriledi. Listede AR-GE yapan firma sayısı ise 238'den 229'a düştü.

İstihdam tarafında yüzde 2,2'lik bir daralma yaşanarak toplam çalışan sayısı 285 bin kişiye geriledi. Buna karşılık çalışan başına ödenen brüt maaş ve ücretlerdeki artış yüzde 40,4'ü buldu. Halka açık kuruluşların sayısı 43 ile zirve yaparken, yabancı sermayeli kuruluş sayısı 62'ye geriledi.

Coğrafi dağılımda İstanbul Sanayi Odası (İSO), üye sayısını 9 adet artırarak 144 kuruluşla liderliğini sürdürdü. İstanbul'u sırasıyla Ege Bölgesi Sanayi Odası (36), Kocaeli Sanayi Odası (34), Gaziantep Sanayi Odası (33), Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (23) ve Ankara Sanayi Odası (20) takip etti. Konya, Kayseri ve Adana sanayi odaları ise üye sayısını artıran bölgeler olarak dikkat çekti. Sektörel olarak ise 107 firma ile gıda ürünleri sanayisi ağırlığını korurken, kimya ve plastik sektörü 76, ana metal ve makine sektörü 70 firma ile listede baskın rol oynadı.