ISO Ikinji iň oňat 500 senagat kärhanasy 2025 Netijeler yglan edildi: Maliýeleşdirmekde tehnologiýa böküşi

Stambul Senagat palatasy (ISO), Türkiýäniň senagat pudagynyň orta göwrümli dinamiki güýjüni açýan "Türkiýanyň ikinji 500 iri senagat kärhanasy-2025" gözleginiň netijelerini halk bilen paýlaşdy. 17-nji iýunda yglan edilen ISO 500 hasabatyndan soň geçirilen bu giňişleýin gözleg, KOK senagatçylarynyň global we ýerli ykdysady üýtgemeler sebäpli öndürijiligini ýüze çykardy. Maglumatlara görä, Ikinji 500 guramanyň önümçiliginden 2025-nji ýylda geçen ýyl bilen deňeşdirilende nominal taýdan 25,7 göterim artyp, 1 trillion 750 milliard lira ýetdi.

Nominal esasda hasaba alnan bu ösüş, 2020-nji ýyldan soň iň pes ösüş depgini hökmünde hasaba alyndy. Her ýylda ortaça 25,4 göterim bolan Içerki Önümçileriň Bahalary Indeksi (D-PPI) bilen deňeşdirilende, önümçiligiň satuwynyň hakyky manyda müňden bary-ýogy 2 göterim ýokarlanandygy kesgitlenildi. Bu mikro derejäniň ýokarlanmagy, ISO 500-de bolşy ýaly, 2022-nji ýylda 10,4 göterim, 2023-nji ýylda 5,2 göterim we 2024-nji ýylda müňe 1 gezek üç ýyllyk arakesmeden soň Ikinji 500-de birneme sähelçe dikeliş görkezdi.

Topokarky täze eýeler we sanawdaky üýtgeşmeler

Gözlegleriň netijelerine görä, şu ýyl ISO Second 500 sanawynyň başynda düýpli üýtgeşme boldy. “Teksan Generator” 5 milliard 317 million lira önümçiliginden satylan sanawda birinji ýeri eýeledi. Norm Salihli Vida ve Cıvata 5 milliard 308 million lira satuwy bilen Teksany ikinji, Biska Tekstil 5 milliard 306 million lira öndürijiligi bilen üçünji ýeri eýeledi.

Sanawyň ilkinji onlugyny tamamlan beýleki güýçli senagat kompaniýalary degişlilikde Watan Plastik, Şenocak Gyda Fındyk Entegre, Frimpeks Himiýa we Etiketler, Hrizo-Kat goşundylary, Verde nebit iýmit materiallary, Traçim Çimento we Jonson elektrik awtoulag önümleri. ISO Second 500 reýtingine girmek üçin şu ýyl önümçilikdäki satuwda 2 milliard 220 million lira çäkden geçmeli boldy. Bu döwürde sanawa 69 täze kompaniýa girizilen bolsa, ISO 500 sanawyndan düşen 26 kompaniýa hem ikinji 500-de ýer tapdy. 405 gurama soňky iki ýylda bu sanawda öz ornuny saklamagy başardy.

Maliýe çykdajylary we karz basyşy ýokarlanýar

2025-nji ýyl, berk pul syýasaty, dezinflýasiýa prosesi, içerki islegiň peselmegi we eksport bazarlarynda durgunlyk sebäpli senagatçylara maliýe balansyny saklamak gaty kyn döwür boldy. ISO Second 500-iň eksporty ýylda 0,3 göterim azaldy we 15,9 milliard dollara çenli azaldy, bu kompaniýalaryň Türkiýäniň umumy senagat eksportynda paýy 6 göterime çenli azaldy.

Kompaniýalaryň amal girdejisi 35,4 göterim ýokarlap, 160 milliard lira, amal girdejisi bolsa 7,3 göterimden 7,7 göterime çenli ýokarlandy. Şeýle-de bolsa, bu görkeziji soňky 10 ýylda ortaça 10,9 göterim yzda galdy. Göterim, amortizasiýa we amortizasiýa (EBITDA) -dan öňki umumy girdeji 28,8 göterim ýokarlap, 264 milliard lira çenli bolsa, salgytdan öňki umumy girdeji 34 göterim ýokarlap, 46 milliard lira ýetdi. 2024-nji ýylda bolup geçen düýpli pese gaçmalar netijesinde döredilen esasy täsir, girdeji tarapynda nominal gowulaşmakda aýgytly rol oýnady.

Hasabatda iň täsir galdyryjy maglumatlar, maliýe çykdajylarynyň köpelmegi boldy. Ikinji 500-iň maliýe çykdajylary 45,2 göterim ýokarlap, 138 milliard lira ýetdi. Şeýlelik bilen, maliýe çykdajylarynyň amal girdejisine bolan gatnaşygy 5,8 bal artyp, 86,7 göterime ýetdi. Bu tablisada senagatçylaryň esasy işlerinden gazanan girdejileriniň hemmesini diýen ýaly maliýeleşdirmek borçnamalaryna sarp edendigi aýdyň görkezildi. Şereketleriň sap walýuta ýitgisi öňki ýyl bilen deňeşdirilende dört esse artyp, 26 milliard lira ýetdi.

Balansyň gurluşy gözden geçirilende, kompaniýalaryň umumy bergileriniň 50,2 göterim ýokary derejede ösendigi göründi. Maýa paýynyň ýokarlanmagy 13,3 göterim bilen çäklendirilen hem bolsa, aktiwlerdäki berginiň paýy 51,8 göterime çenli ýokarlandy we çeşme gurluşy ýene-de karz agdyklyk etdi. Kompaniýalara toplanan salgyt salynýan ýük 25,2 göterim ýokarlandy we 22 milliard lira ýakynlaşdy.

Tehnologiki özgerişlerde taryhy pik we sebit paýlanyşy

ISO Second 500 gözleginde, pudakda tehnologiki özgerişler babatynda geljegi uly ösüşler ýüze çykaryldy. Döredilen goşmaça bahada ýokary tehnologiýa talap edýän pudaklaryň paýy 3,3 göterimden 4,9 göterime çenli ýokarlandy we 2015-nji ýyldan soň iň ýokary derejä ýetdi. Orta we ýokary tehnologiýaly pudaklaryň umumy paýy 32,1 göterim bilen taryhy rekord goýdy. Gözleg we gözleg çykdajylary nominal taýdan 16 göterim ýokarlanyp, 10 milliard lira çenli ýokarlanandygyna garamazdan, gözleg we gözleg çykdajylarynyň önümçilikden satuwa bolan gatnaşygy 0,62 göterimden 0,57 göterime çenli azaldy. Sanawda gözleg we gözleg işleri bilen meşgullanýan kompaniýalaryň sany 238-den 229-a çenli azaldy.

Iş tarapynda 2,2 göterim gysyş boldy we işgärleriň umumy sany 285 müň adama çenli azaldy. Beýleki tarapdan, her işgäriň töleýän umumy aýlygynyň we aýlyk hakynyň ýokarlanmagy 40,4 göterime ýetdi. Köpçülige açyk kärhanalaryň sany 43-e ýeten bolsa, daşary ýurt tarapyndan maliýeleşdirilýän kärhanalaryň sany 62-e çenli azaldy.

Geografiki taýdan paýlanyşda Stambul Senagat Palatasy (ISO) 144 gurama bilen liderligini dowam etdirip, agzalarynyň sanyny 9-a ýetirdi. Stambuldan soň Ege sebit senagat palatasy (36), Kokaeli senagat palatasy (34), Gaziantep senagat palatasy (33), Bursa söwda palatasy (23) we senagat palatasy (33) Konýa, Kaýseri we Adana senagat palatalary, agzalarynyň sanyny artdyrýan sebitler hökmünde ünsi çekdi. Pudak taýdan azyk önümleri pudagy 107 kompaniýa bilen agdyklyk etmegini dowam etdirdi, 76 kompaniýa bilen sanawda himiýa we plastmassa pudagy, 70 kompaniýa bilen esasy metal we tehnika pudagy esasy orny eýeledi.