Küresel Enerji Piyasalarında Hürmüz Alarmı: Fatih Birol’dan Kritik Dizel ve Jet Yakıtı Uyarısı

Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı Fatih Birol, küresel enerji piyasalarında tırmanan jeopolitik riskler ve arz güvenliğine dair çarpıcı uyarılarda bulundu. Küreselleşme dalgasının yerini korumacılık ve bölgesel çatışmalara bıraktığını vurgulayan Birol, dünya ekonomisinin tarihin en derin enerji krizlerinden biriyle karşı karşıya olduğunu ifade etti.

Hürmüz Boğazı'nda "Vazo Kırıldı": Arz Kaybı Tarihi Seviyede

Şubat ayı sonunda patlak veren savaşın ardından Hürmüz Boğazı'nda yaşanan lojistik ve güvenlik krizinin küresel piyasalarda derin yaralar açtığını belirten Birol, mevcut durumu "dünyanın karşılaştığı en büyük enerji krizi" olarak nitelendirdi. Hürmüz Boğazı'na yönelik güvenin sarsılmasını "vazo kırıldı" benzetmesiyle açıklayan UEA Başkanı, bu kritik güzergahta kaybedilen petrol ve doğalgaz miktarının; 1973 ve 1979 petrol şokları ile 2022'deki Rusya-Ukrayna doğalgaz krizindeki toplam kayıpları bile geride bıraktığını açıkladı. Savaş öncesinde günlük yaklaşık 25 milyon varil petrolün geçtiği boğazdan, bugün ancak 15 milyon varil civarında (zaman zaman 12-17 milyon varil bandında) sevkiyat yapılabildiğini söyleyen Birol, piyasalarda güvenin yeniden tesis edilmesinin kolay olmayacağını dile getirdi.

Dizel, Jet Yakıtı ve Tarımda Büyük Sıkıntı Kapıda

Petrol fiyatlarının 95 dolar seviyelerinde dengelenmesinde, kriz öncesindeki yüksek arz fazlası ile UEA'nın piyasaya sunduğu 400 milyon varillik stratejik petrol stokunun kritik rol oynadığını belirten Birol, bu tampon mekanizmaların artık sonuna gelindiğine dikkat çekti. Rusya'daki rafinerilerin savaşta hasar görmesi, Çin ve Hindistan gibi dev üreticilerin iç piyasalarını korumak amacıyla ihracatı kısması, dizel ve jet yakıtı arzını ciddi şekilde zora soktu. Avrupa'nın Nijerya'daki Dangote Rafinerisi'nden elde ettiği ek tedarik imkanlarının da sınırına ulaşıldığını ifade eden Birol; krizin çözülememesi durumunda dünya genelinde uçuş iptalleri, motorin kıtlığı ve tarımsal üretimi doğrudan etkileyecek gübre tedariki sorunlarının yaşanabileceği konusunda uyardı.

Enerji Ticaretinde Yeni Dönem: "En Ucuz" Değil "Güvenilir" Ortak

Küresel ticaret sisteminde uzun yıllardır uygulanan "en ucuz ürünü tedarik etme" politikasının artık geçerliliğini yitirdiğini savunan Fatih Birol, yeni dönemde enerji ticaretinin merkezine "güven" unsurunun yerleştiğini belirtti. Ülkelerin daha yüksek maliyetleri üstlenerek, enerjiyi bir şantaj ya da jeopolitik silah olarak kullanmayacak güvenilir ortaklara yöneldiğini vurguladı. Rusya'dan Avrupa'ya gaz akışının kesilmesi ve Hürmüz üzerindeki tıkanmaların küresel ekonomide büyük bir şok yarattığını ifade eden Birol, geleceği şekillendirecek üç büyük jeopolitik risk alanını; Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu ve İran merkezli gerilimler ile ABD ve Çin arasındaki yapay zeka ve teknoloji rekabeti olarak sıraladı. Tayvan merkezli olası bir krizin de risk tablosuna eklenebileceğini belirten Birol, gelecekte askeri çatışmalardan ziyade lityum, kobalt ve bakır gibi kritik mineraller üzerinden yürütülecek ekonomik mücadelelerin belirleyici olacağını öngördü.