Okul Alışverişinde Gizli Tehlike: Uzmanlardan Ambalajsız ve Kimyasal Riskli Ürün Uyarısı

Yeni eğitim-öğretim yılının yaklaşmasıyla birlikte velileri okul alışverişi telaşı sararken, uzmanlar kırtasiye malzemelerindeki gizli tehlikelere karşı önemli uyarılarda bulunuyor. Bezmialem Vakıf Üniversitesi Hastanesi Çocuk Hematolojisi ve Onkoloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Nihan Bayram, kırtasiye ürünlerinin barındırdığı risklerin doğrudan çocuğun yaşı ve gelişimsel düzeyiyle ilişkili olduğunu vurguladı.

Çocukların Gelişim Dönemleri ve Kırtasiye Ürünlerindeki Fiziksel Riskler

Özellikle okul öncesi çağdaki çocukların dünyayı nesneleri ağızlarına götürerek keşfettiğini hatırlatan Dr. Öğretim Üyesi Nihan Bayram, küçük yaşlarda dürtü kontrolünün ve yiyecek dışı maddeleri ayırt etme yetisinin henüz tam gelişmediğini belirtti. Bayram, "Renkli, kokulu, şekerleme veya oyuncak görünümüne sahip silgiler ya da oyun hamurları, küçük çocuklar tarafından kolaylıkla ısırılabilir, yutulabilir veya ağza alınabilir. Bu nedenle risk analizi yapılırken yalnızca ürünün kimyasal içeriğine değil, hangi yaş grubunun bu ürünü nasıl kullanacağına da dikkat edilmelidir" dedi.

Küçük çocuklarda ağza götürme davranışının fiziksel boğulma riskini artırmasının yanı sıra kimyasal maddelere doğrudan maruz kalma yolunu da açtığını söyleyen Bayram, velilerin yaş grubuna uygun seçimler yapması gerektiğini ifade etti. Memorial Bahçelievler Hastanesi Pediatri Bölümünden Uzm. Dr. Pınar Karadeniz de bu görüşü destekleyerek, kırtasiye malzemelerinde sadece kimyasal bileşenlerin değil, küçük parçaların yutulması, solunum yoluna kaçması, göz ve cilt temasının oluşturabileceği fiziksel risklerin de göz önünde bulundurulması gerektiğini aktardı.

Gizli Kimyasal Tehditler: Kurşun, Fitalat ve Ağır Metaller

Kırtasiye malzemelerinde kurşun, kadmiyum gibi ağır metallerin, fitalatların, PAH (polisiklik aromatik hidrokarbonlar) bileşiklerinin ve nikelin bulunabileceğine dikkat çeken Dr. Öğretim Üyesi Nihan Bayram, bu maddelerin oluşturduğu riskin maruziyet şekline göre değiştiğini söyledi. Boyalı yüzeylerde bulunabilen kurşunun dokunma yoluyla hemen zehirlemeyeceğini belirten Bayram, "Asıl tehlike, çocuğun bu boyalı yüzeyleri emmesi, çiğnemesi ya da eline bulaşan maddeyi ağzına götürmesidir. Kurşunun vücutta birikmesi, gelişmekte olan sinir sistemi ve kan yapımı üzerinde ciddi tahribatlara yol açabilir" uyarısında bulundu.

Yumuşak plastik silgilerde, kalem kaplamalarında ve kalemliklerde esneklik sağlamak amacıyla kullanılan fitalatların ise hormonal sistem ile üreme sağlığı üzerinde olumsuz etkileri bulunduğunu dile getiren Bayram, bu maddelerin de tekrarlayan ağız temasıyla vücuda alındığını ifade etti. Ayrıca kauçuk ve plastiklerdeki PAH bileşikleri ile pergel, makas gibi metal araçlarda bulunan nikelin, hassas çocuklarda alerjik kontakt dermatit, egzama ve şiddetli kaşıntılara zemin hazırlayabileceğini sözlerine ekledi.

Uzm. Dr. Pınar Karadeniz ise çocukların düşük vücut ağırlıkları ve henüz gelişim aşamasındaki hormonal ve sinir sistemleri nedeniyle erişkinlere kıyasla kimyasallara karşı çok daha hassas olduğunu belirtti. Karadeniz, "Kurşun maruziyetinde çocuklar için güvenli kabul edilebilecek hiçbir alt sınır yoktur. Uzun süreli temas öğrenme güçlüğü, dikkat dağınıklığı ve bilişsel gelişim geriliğine yol açabilir. Bazı boyalarda yer alan aromatik aminler arasında kanserojen maddeler de bulunuyor. Ancak ailelerin paniğe kapılmaması gerekir; risk, maruz kalınan maddenin miktarı ve süresiyle doğrudan ilişkilidir" diye konuştu.

Güvenli Alışverişin Şifresi: CE İşareti ve GÜBİS Takibi

Bir ürünün sadece üretildiği ülkeye bakılarak "güvenli" ya da "güvensiz" olarak yaftalanmasının yanlış olduğunu ifade eden Dr. Öğretim Üyesi Nihan Bayram, "İthal ürün ya da Çin malı olması tek başına bir risk göstergesi değildir. Önemli olan ürünün izlenebilirliğidir. Veliler, üreticisi veya ithalatçısı belli olan, ambalajlı, etiket bilgileri eksiksiz ve güvenilir satış noktalarında sunulan ürünleri tercih etmelidir. Ambalajsız, markasız ve kaynağı belirsiz ürünlerden kesinlikle uzak durulmalıdır" dedi.

Türkiye'de kimyasal denetimlerin sıkı şekilde yapıldığını, fitalat gibi maddelerin oyuncak ve çocuk bakım ürünlerinde kullanımının sınırlandırıldığını hatırlatan Bayram, her kırtasiye ürününün oyuncak kategorisinde değerlendirilmediğini ancak oyun amacı taşıyanların özel güvenlik kurallarına tabi olduğunu belirtti. Velilerin ürün seçerken fiyat veya cazip görünüm yerine güvenlik standartlarına odaklanması gerektiğini söyleyen Bayram, şu hayati tavsiyelerde bulundu:

"Kırtasiye alışverişinde mutlaka CE işareti aranmalıdır. CE işareti bir kalite belgesi değil, ürünün temel sağlık ve güvenlik mevzuatlarına uygunluğunu gösteren teknik bir işarettir. Ayrıca velilerimiz, güvensiz bulunan ürünlerin ilan edildiği Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi (GÜBİS) üzerinden bildirimleri takip edebilirler. Güvenli ürün seçiminin yanı sıra, çocuklara kırtasiye malzemelerini ağızlarına götürmeme alışkanlığının kazandırılması ve boyama ya da oyun hamuru aktivitelerinden sonra ellerin mutlaka yıkanması da en az doğru ürün seçimi kadar koruyucu bir önlemdir."