Rusya'nın enerji gelirleri petrol fiyat artışına rağmen ocak-eylül döneminde yüzde 17,2 azaldı

Rusya Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre, ülkenin petrol ve doğal gazdan elde ettiği federal bütçe gelirleri, 2024 yılının ocak-eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 17,2 oranında azalarak 6,61 trilyon rubleden 5,47 trilyon rubleye düştü. Söz konusu dönemde enerji kaleminde toplam 1,14 trilyon rublelik bir gelir kaybı yaşanırken, toplam bütçe gelirleri yüzde 10 artışla 29,64 trilyon rubleye, enerji dışı gelirler ise yüzde 18,8 yükselişle 24,17 trilyon rubleye ulaştı.

Enerji gelirleri neden düştü ve kur etkisi nedir?

Enerji gelirlerindeki düşüş, Orta Doğu'daki çatışmaların küresel petrol fiyatlarını yukarı taşıdığı bir dönemde gerçekleşti. Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı verilerine göre, ülkenin temel ihraç ürünü olan Ural petrolünün ortalama varil fiyatı eylül ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 62 artarak 92,08 dolara yükseldi. Ancak üretim vergileri ve bütçe gelirleri ruble cinsinden hesaplandığı için, rublenin dolar karşısında değer kazanması ve 24 Ekim itibarıyla 80,54 ruble seviyesinde seyreden dolar kurunun 2026 bütçe varsayımı olan 92,2 rublenin altında kalması, ihracat gelirlerinin bütçeye yansımasını sınırladı.

Rafineri saldırıları ve destek ödemeleri bütçeyi nasıl etkiledi?

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) raporlarına göre, Ukrayna'nın İHA saldırıları nedeniyle Rus rafinerilerinde işlenen ham petrol miktarı haziran ayında günlük 3,8 milyon varile gerileyerek son 20 yılın en düşük seviyesine indi. Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, 2 Ekim'de yaptığı açıklamada saldırıların sürdüğünü ancak koruma önlemleriyle hasarın azaltılmaya çalışıldığını belirtti. Öte yandan, iç piyasadaki akaryakıt fiyatlarını dengelemek için uygulanan "dampfer" mekanizması kapsamında petrol şirketlerine eylül ayında 305,5 milyar ruble ödeme yapılması, bütçe üzerindeki baskıyı artıran bir diğer faktör oldu.

Rusya'nın enerji gelirleri, küresel petrol fiyatlarındaki artışa rağmen rublenin değer kazanması, rafineri tesislerine yönelik İHA saldırıları sonucu üretimin düşmesi ve iç piyasayı desteklemek için şirketlere yapılan yüksek tutarlı ödemeler nedeniyle ocak-eylül döneminde belirgin bir düşüş kaydetti. Hükümet, bu gelişmeler ışığında yıl sonu bütçe açığı tahminini Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın yüzde 3,2'sine yükseltti.

Rusya Maliye Bakanlığı, 2026 yılı için öngörülen petrol ve doğal gaz geliri tahminini 1,34 trilyon ruble azaltarak 7,58 trilyon rubleye revize etti. Gelecek dönemde bütçe dengesinin seyri; uluslararası petrol fiyatlarının yanı sıra ruble kuru, rafinerilerdeki üretim kapasitesinin toparlanma hızı ve hükümetin uyguladığı akaryakıt destek mekanizmasının maliyetine bağlı olarak şekillenecek.

Çıkarılacak sonuç

Rusya'nın enerji gelirlerindeki düşüş, yalnızca küresel fiyatlara bağlı bir gelir artışının bütçe istikrarı için yeterli olmadığını ortaya koymaktadır. Üretim altyapısına yönelik dış müdahaleler ve iç piyasayı korumaya yönelik mali destek mekanizmaları, yüksek petrol fiyatlarının sağladığı avantajı büyük ölçüde dengelemektedir.

Ekonomik veriler, ruble kurundaki dalgalanmaların ve rafinerilerdeki operasyonel aksaklıkların, bütçe disiplini üzerinde doğrudan bir baskı unsuru oluşturduğunu göstermektedir. Bu durum, Rusya'nın enerji gelirlerine olan bağımlılığını yönetirken karşılaştığı yapısal zorlukların devam ettiğine işaret etmektedir.

Muhtemel etkiler

Enerji gelirlerindeki bu daralma, Rusya hükümetinin kamu harcamalarını optimize etme veya yeni vergi düzenlemelerine gitme ihtiyacını tetikleyebilir. Bütçe açığındaki artış beklentisi, ülkenin ekonomik büyüme hedefleri üzerinde kısıtlayıcı bir etki yaratabilir.

Rafinerilerdeki üretim kapasitesinin düşük seyretmesi, iç piyasadaki akaryakıt arzını etkileyerek fiyat artışlarına yol açabilir. Ayrıca, hükümetin ihracat kısıtlamalarını 2027 yılına kadar uzatması, petrol şirketlerinin dış piyasalardaki kazanç potansiyelini sınırlayarak sektörün genel karlılığını baskılayabilir.