Russiýanyň energiýa girdejileri nebitiň bahasynyň ýokarlanmagyna garamazdan azalýar

Russiýanyň Maliýe ministrliginiň maglumatlaryna görä, ýurduň federal nebit we tebigy gazdan alýan girdejisi, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ýylyň ilkinji 9 aýynda 17,2 göterim azaldy we 6,61 trillion rubldan 5,47 trillion rubla çenli azaldy. Energetika elementinde 1,14 trillion rubl ýitirilendigine garamazdan, býudjetiň umumy girdejisi 10 göterim ýokarlap, 29,64 trillion rubla, energiýa däl girdejiler bolsa 18,8 göterim ýokarlap, 24,17 trillion rubla ýetdi.

Energiýa girdejisiniň azalmagynyň esasy sebäpleri näme?

Russiýanyň Maliýe ministrligi rublyň dollara bolan hümmetiniň we býudjet düzgüniniň çäginde amala aşyrylýan goldaw tölegleriniň girdejiniň ýitmeginde täsirli bolandygyny aýtdy. Russiýanyň Ykdysady Ösüş ministrliginiň maglumatlaryna görä, Ural nebitiniň barrel bahasy geçen ýylyň degişli aýy bilen deňeşdirilende sentýabr aýynda 62 göterim ýokarlanyp, 92.08 dollara ýeten hem bolsa, walýuta hümmeti tapawudy sebäpli rublda hasaplanan salgyt girdejileri garaşylýan derejä ýetmedi. Mundan başga-da, içerki bazardaky ýangyç bahalaryny deňleşdirmek üçin nebit kompaniýalaryna berilýän "dampfer" goldaw tölegleri sentýabr aýynda 305,5 milliard rubla çenli ýokarlandy, bu 2022-nji ýylyň aprel aýyndan bäri iň ýokary derejedir.

Zawody gaýtadan işleýän hüjümler önümçilik kuwwatyna nähili täsir etdi?

Halkara Energetika Guramasynyň (IEA) derňewine görä, Ukrainanyň uçarmansyz howa hüjümleri Russiýanyň energiýa infrastrukturasynda düýpli bökdençliklere sebäp boldy. Iýun aýynda her gün gaýtadan işlenýän çig nebitiň mukdary geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende takmynan 30 göterim azaldy we soňky 20 ýylda iň pes derejedäki 3,8 million barrele çenli azaldy. Russiýanyň premýer-ministriniň orunbasary Aleksandr Nowak 2-nji oktýabrda Federasiýa geňeşinde eden çykyşynda hüjümleriň dowam edendigini, emma gorag çäreleri we döwrebaplaşdyryş meýilnamalary bilen zyýany azaltmak üçin tagalla edilendigini aýtdy.

Russiýanyň hökümeti nebiti gaýtadan işleýän zawodlardaky önümçilik problemalary sebäpli içerki bazary goramak üçin benziniň eksport gadaganlygyny 2027-nji ýylyň 31-nji ýanwaryna çenli uzaltdy. Bu çäklendirmeler bilen şu ýyl nebit önümleriniň eksportynyň 98,5 million tonna çenli azalmagyna garaşylýar, çig nebit eksportynyň bolsa 244,7 million tonna çenli ýokarlanmagyna garaşylýar. Federal býudjet defisiti ilkinji 9 aýda 5,19 trillion rubla ýeten hem bolsa, hökümet ýylyň ahyrky býudjet defisit çaklamasyny jemi içerki önümiň 3,2 göterimine täzeden gözden geçirdi.

Russiýadaky energiýa girdejilerine edilýän basyş dünýädäki nebit bahalary, rublyň alyş-çalyş hümmeti we nebiti gaýtadan işleýän zawodyň infrastrukturasyna howp abanmagy bilen dowam edýär. Maliýe ministrligi başda 8,92 trillion rubla garaşylýan 2026-njy ýyldaky nebit we tebigy gaz girdejisini 7,58 trillion rubla çenli azaltmak bilen garaşýanlaryny täzeledi.

Netije

Russiýanyň ykdysadyýeti, rublyň bahasynyň ýokarlanmagy we nebiti gaýtadan işleýän zawodyň infrastrukturasyna edilen hüjümler sebäpli öndürilen çäklendirmeler sebäpli nebitiň global ýokarlanmagynyň býudjetdäki artykmaçlyklaryny doly görkezip bilmeýär. Energiýa girdejileriniň azalmagy, ýurduň býudjet defisit çaklamalaryna has ýokary derejede garamagyna we içerki bazary goramak üçin edýän çärelerini ýokarlandyrmagyna sebäp bolýar.

Mümkin täsirler

Dowam edýän eksport çäklendirmeleri we nebiti gaýtadan işleýän zawodlar, Russiýanyň energiýa eksport strategiýasyny çig nebite gönükdirilen gurluşa öwrüp biler. Mundan başga-da, býudjet defisitiniň giňelmegi döwlet çykdajylaryna basyş edip biler we hökümetiň geljek döwürde salgyt syýasatlarynda ýa-da subsidiýa mehanizmlerinde täze çäreleri görmegine sebäp bolup biler.