Uglerody almak kuwwaty 100 million tonna ýetdi

Global CCS instituty tarapyndan 2026-njy ýylyň 6-njy noýabrynda neşir edilen "2026 Global uglerodyň tutulmagy we saklanyş ýagdaýy" hasabatyna görä, dünýäde 113 sany uglerod almak we saklamak desgasy işjeň işleýär. Gurulýan taslamalaryň tamamlanmagy bilen, häzirki ýyllyk tutma kuwwatynyň 100 million tonnadan geçmegine garaşylýar.

Pudaklaýyn uglerody almak ukyby nämeden ybarat?

Işleýän desgalaryň kuwwaty gözden geçirilende, tebigy gazy gaýtadan işlemek we suwuklandyrylan tebigy gaz (LNG) pudagy ýylda 42 million tonna bilen birinji ýerde durýar. Işlenip düzülýän taslamalar goşulanda, elektrik öndürmek we ýylylyk pudagy ýyllyk potensialy 160 million tonna ýetýär. Mundan başga-da, wodorod, ammiak we dökün pudagy 103 million tonna uglerod dolandyryş gymmaty zynjyrynda we 42 million tonna kuwwatly sement we hek pudagynda möhüm orny eýeleýär.

Sebitdäki ösüşler we uglerod saklaýyş maksatlary näme?

Amerikan yklymy ýyllyk kuwwaty 48 million tonna bolan sebitleriň arasynda öňdebaryjy bolsa-da, bu görkezijiniň 2030-njy ýylda we ondan soňky döwürde 282 million tonna çenli artmagy çak edilýär. 30ewropa Bileleşiginde 15 desga işleýär we 2030-njy ýyla niýetlenen 50 million tonna sanjym kuwwatyna garamazdan, häzirki çaklamalar 33 million tonna derejesinde galýar. Beýleki tarapdan, Eastakyn Gündogarda we Afrika sebitinde energiýa howpsuzlygyna we jemgyýetçilik serişdelerine edilýän basyşlar, zyňyndylaryň arassa nol maýa goýumlarynyň yza çekilmegine sebäp bolup biler.

Global CCS institutynyň maglumatlaryna görä, 1996-njy ýyldan bäri 400 million tonnadan gowrak uglerod dioksidi uglerod almak we saklamak tehnologiýalary bilen hemişelik saklanýar. Tehniki maýa goýumlary, esasanam tebigy gazy gaýtadan işlemek we elektrik öndürmek pudaklarynda global zyňyndy maksatlaryna ýetmekde möhüm rol oýnaýar.

Uglerodyň tutulmagy we saklanylyşy "London ýerasty uglerod dioksid saklanyşynyň London sanawy" maglumatlary bilen yzarlanýar. Sebitleýin hyzmatdaşlyk we ýurtlaryň arasynda kömürturşy gazynyň daşalmagyny ýeňilleşdirýän özara düşünişmek memorandumlary, ammar infrastrukturasyny ösdürmek üçin esasy maliýeleşdiriş we kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny döretmegi dowam etdirýär.

Netije

Senagat we energiýa pudaklarynyň zyňyndylaryny azaltmakda global uglerod almak tehnologiýalary has ileri tutulýan ýaly. Esasanam tebigy gaz we agyr senagat pudaklarynda jemlenen bu maýa goýumlar, howanyň üýtgemegine garşy göreşde 100 million tonna çäkden geçip, möhüm çäkden geçjekdigini görkezýär.

Şeýle-de bolsa, sebit maksatlary bilen amala aşyrylýan mümkinçilikleriň arasyndaky tapawutlar tehnologiki infrastrukturanyň we maliýeleşdiriş mehanizmleriniň has çalt ösdürilmelidigini görkezýär. Kömürturşy gazyny hemişelik saklamak strategiýasyny ileri tutmak, diňe bir ulanmak däl, uzak möhletleýin ekologiýa durnuklylygy taýdan aýgytly bolar.

Mümkin täsirler

Uglerody almak mümkinçiliginiň ýokarlanmagy iri kompaniýalaryň, esasanam agyr senagat we energiýa önümçiliginiň uglerod salgytlaryna we zyňyndy çäklendirmelerine garşy çykdajylaryny öwezini dolup biler. Bu pes uglerodly energiýa tehnologiýalaryna bolan islegi artdyryp, degişli pudaklarda täze iş we tehnologiýa ösüş mümkinçiliklerini döredip biler.

Sebitleýin hyzmatdaşlygyň ýokarlanmagy, kömürturşy gazyny daşamak we saklamak ulgamlaryny giňeltmek arkaly energiýa bazarlarynda täze "uglerod dolandyryş" ykdysadyýetiniň döremegine sebäp bolup biler. Şeýle-de bolsa, sebitdäki geosyýasy dartgynlyklar we ykdysady näbellilikler bu maýa goýumlarynyň durmuşa geçirilişiniň haýallamagy töwekgelçiligini döredýär.