Su Krizleri ve Jeopolitik Çatışmalar: Geleceğin Güvenlik Sorunları

AA'nın "Su Güvenliği" odaklı haber dizisinin ikinci bölümünde, dünya genelinde su sorunlarının jeopolitik etkileri ve artan rekabetin sonuçları incelendi. Kuraklığın artışı, sınır ötesi nehirler üzerindeki mücadele ve bölgesel su krizleri, suyu önemli bir güvenlik meselesi haline getiriyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sürerken, İran basını tarafından Körfez ülkeleri ve Ürdün'deki önemli enerji ve su arıtma tesislerinin görüntülerinin yayınlanması, bu tesislerin saldırı hedefi olabileceğini öne sürerek su güvenliği endişelerini yeniden canlandırdı.

Bu tesislere yönelik saldırılar, milyonlarca insan için geniş çaplı bir insani kriz ve jeopolitik çatışma riskini tetikleyebilir.

Kuraklık, tatlı suya erişim sorunları, iklim değişikliği ve sınır aşan nehirler üzerindeki rekabet, suyu modern çağın en önemli güvenlik başlıklarından biri haline getiriyor.

Birleşmiş Milletler'in 2024 Dünya Su Geliştirme Raporu'na göre, dünya genelinde tatlı su çekiminin yüzde 70'inin tarım, yüzde 20'sinin sanayi ve yüzde 10'unun evsel kullanıma gittiği belirtiliyor. Ancak dünya nüfusunun yarısı, yılın belirli dönemlerinde ciddi su kıtlığı çekiyor.

BM'nin 2024 Sınıraşan Su İşbirliği Raporu'na göre, sınır aşan nehirler dünya tatlı su akışlarının yüzde 60'ını oluşturuyor, ancak bu havzalarda işbirliği düzenlemeleri sadece yüzde 59 oranında mevcut.

Üst havzalarda inşa edilen barajlar, aşağı havzadaki devletlerin tarım kapasitesini, enerji üretimini ve istikrarını doğrudan etkileyen stratejik unsurlar olarak öne çıkıyor.

Nil, Dicle-Fırat, Mekong, İndus ve Brahmaputra gibi önemli havzalar, yukarı kıyıdaş devletlerin kontrolünü artırdığı bölgeler olarak öne çıkıyor.

Etiyopya Nil Havzası'nda, Çin Mekong'da kontrol sağlarken, Güney Asya'daki su altyapı yatırımları jeopolitik ortamı sert bir güvenlik hattına dönüştürüyor.

Orta Doğu'da su diplomasisi, nehir havzalarında "tahsis ve işletme rejimi mücadelesi" ve Körfez hattında "su kapasitesi diplomasisi" şeklinde iki düzeyde sürdürülüyor.

İsrail-Ürdün Barış Antlaşması'nın 1994 yılında imzalanan su hükümleri, suyun barış düzenlemeleri içerisindeki yerini gösteriyor.

Türkiye'nin Dicle-Fırat havzasındaki su yönetimi kapasitesini koruma çabası, coğrafyanın ve bölgesel jeopolitiğin getirdiği bir zorunluluk olarak değerlendiriliyor.

Çin'in Tibet Özerk Bölgesi'nde planladığı "dünyanın en büyük hidroelektrik projesi", Hindistan ve Bangladeş başta olmak üzere bölge ülkelerinin tepkisini çekiyor.

Bu baraj planına karşı Hindistan, kendi barajını inşa ederken Pakistan tarafından İndus Suları Anlaşması'nı ihlal etmekle suçlanıyor.

Çin ve Hindistan'ın su kaynaklarındaki belirleyici rolleri, aşağı havzadaki Bangladeş ve Pakistan'ın tepkisini artırıyor.

Körfez kıyılarında 400'den fazla tuzdan arındırma tesisi, içme suyu, tarım ve sanayi için kritik bir rol oynuyor.

İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, 23 Mart'ta ABD Başkanı Donald Trump'ın "elektrik tesislerine saldırı" tehditleri sonrası Körfez ülkeleri ve Ürdün'deki 11 önemli enerji ve tuzdan arındırma tesisinin görüntülerini yayınladı.

Bu tesisler arasında Kuveyt'teki El-Zur Enerji Santrali, BAE'deki Baraka Nükleer Santrali ile Suudi Arabistan'daki Ras el-Hayr enerji ve tuz arıtma tesisleri yer alıyor.

ABD ve İsrail'in İran'a saldırıları bağlamında, Körfez ülkelerinde su altyapısı ve tuzdan arındırma tesislerinin hedef alınması durumunda, bu ülkelerde yaşam hızla durabilir.

Tufts Üniversitesi Su Diplomasisi Programı Direktörü Prof. Dr. Shafiqul İslam, su güvenliğinin yalnızca yağış miktarına bağlı olmadığını, yönetişim kapasitesi, altyapı ve kurumsal koordinasyonun da önemli olduğunu belirtti.

İslam, Suudi Arabistan'ın su sıkıntısı çeken ülkelerden biri olduğunu, çünkü büyük ölçüde yenilenemeyen yeraltı sularına ve pahalı tuzdan arındırma tesislerine bağımlı olduğunu ifade etti.

Mısır'ın ise Suudi Arabistan ile benzer yağış koşullarına sahip olmasına rağmen, tatlı suyunun yüzde 95'inden fazlasını Nil Nehri'nden sağlaması nedeniyle su güvenliğinde daha güçlü olduğunu belirtti.

İslam, su güvenliği için güvenilir su kaynaklarına erişimin ve bunları yöneten kurumların istikrarının belirleyici olduğunu vurguladı. Büyük baraj projelerinin çoğu zaman kalkınma hedefleri ve ulusal egemenliğin sembolü olarak görüldüğünü söyledi.

UNESCO Su Bilimleri Bölümü Direktörü Abou Amani, suyun sürdürülebilir kalkınmanın sosyal, ekonomik ve çevresel boyutlarını desteklemede hayati bir unsur olduğunu ifade etti.

Amani, dünya su kaynaklarının yüzde 60'ının sınırları aştığını ve izole bir şekilde yönetilemeyeceğini söyledi; suyun gıda üretimi, enerji sistemleri ve halk sağlığının temelini oluşturduğunu vurguladı.

Küresel su krizleri ekonomik açıdan kuraklığın tarımsal üretimi azaltabileceğine, hidroelektrik üretimini aksatabileceğine ve gıda fiyatlarını artırabileceğine dikkat çekti.

Amani, su sistemleri baskı altında olduğunda, birçok sektörü aynı anda etkilediğini belirtti ve su kıtlığının tek başına istikrarsızlığa yol açmadığını, sonuçların yönetişim ve hazırlık sistemlerine bağlı olduğunu ekledi.