Tarla ile Market Arasındaki Dev Vurgun Deşifre Oldu: Fiyatları Uçuran Şirketlere Büyük Operasyon

Dünya genelinde gıda emtia fiyatlarındaki yıllık artış son derece sınırlı kalırken, Türkiye'de tarladan sofraya uzanan tedarik zincirinde yaşanan fahiş fiyat artışlarının arkasındaki büyük manipülasyon gün yüzüne çıktı. Küresel pazarda gıda fiyatları yıllık bazda yalnızca yüzde 2,5 oranında artış gösterirken, Türkiye'de gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki enflasyon yüzde 33,79 seviyesine ulaştı. Tarımsal üretici fiyatlarındaki yıllık artışın yüzde 21,91 gibi daha makul bir seviyede kalması, aradaki devasa makasın spekülatif müdahalelerden kaynaklandığı şüphelerini doğruladı. Vergi Denetim Kurulu (VDK) tarafından yaş sebze ve meyve sektöründe gerçekleştirilen derinlemesine incelemeler, 41 riskli firmadan 36'sında alış fiyatlarının kayıtlarda fahiş oranlarda yüksek gösterildiğini ortaya koydu. Üreticiden sembolik rakamlarla alınan ürünlerin, şirket kayıtlarında katbekat yüksek maliyetlerle gösterilerek hem vergi kaçırıldığı hem de market rafındaki yüksek fiyatlara yasal kılıf hazırlandığı belirlendi.

Küresel Gıda Fiyatları Sakin seyrederken Türkiye'de Yapay Enflasyon Dalgası

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından açıklanan verilere göre, küresel gıda emtia fiyatlarını yakından takip eden FAO Gıda Fiyat Endeksi, Ağustos 2026 döneminde 133,3 puana yükseldi. Bu rakam, endeksin aylık bazda yüzde 1,9, yıllık bazda ise yalnızca yüzde 2,5 oranında sınırlı bir artış kaydettiğini gösteriyor. Küresel gıda fiyatları, Mart 2022'de ulaştığı tarihi zirvenin halen yüzde 16,8 oranında altında seyrediyor. Ancak Türkiye'de durum tamamen tersi bir seyir izliyor. TÜİK verilerine göre, Ağustos 2026'da ülke genelinde tüketici fiyat endeksi yıllık yüzde 31,51 artarken, gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki yıllık artış yüzde 33,79'a ulaştı. Böylece dünya genelindeki yüzde 2,5'lik artışa karşın, Türkiye'deki tüketiciler dünya ortalamasının katbekat üzerinde bir gıda enflasyonuyla karşı karşıya kaldı.

Tarımsal üretici ile nihai tüketici arasındaki bu uçurumu derinleştiren en net veri ise Tarım-ÜFE rakamlarında görüldü. TÜİK'in Ağustos 2026 Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi verilerine göre, üretici fiyatları yıllık yüzde 21,91 artarken, aylık bazda ise yüzde 0,93 oranında gerileme kaydetti. Bu durum, tarladaki üretici fiyatları ile market rafındaki fiyatlar arasında yaklaşık 11,9 puanlık devasa bir makas oluştuğunu gösteriyor. Nakliye, enerji, işçilik, depolama ve ambalaj gibi lojistik maliyetler bu farkın bir kısmını açıklasa da Adalet Bakanı Akın Gürlek tarafından açıklanan adli süreç, sorunun yapısal değil operasyonel bir manipülasyon olduğunu ortaya koydu. Bakan Gürlek, yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan büyük dağıtıcı firmalara yönelik 22 ilde 109 iş yeri ve ikamette eş zamanlı arama yapıldığını ve 41 şirket yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildiğini duyurdu.

Mandalinadan Patatese Şirket Şirket Vurgunun Belgesi

Vergi Denetim Kurulu'nun mercek altına aldığı 41 riskli firmanın kayıtlarında yapılan incelemeler, üreticilerin beyanları ile aracı şirketlerin resmi defterleri arasındaki uçurumu gözler önüne serdi. Müstahsil makbuzlarında fiyatların ve ürün tonajlarının sistemli şekilde şişirildiği saptandı. En çarpıcı manipülasyon örneklerinden biri mandalina ticaretinde yaşandı. VDK müfettişlerinin incelemelerine göre, üreticinin kilogramını 6 ila 8 liradan sattığını beyan ettiği mandalina, Altunpul isimli firmanın resmi kayıtlarında 28 lira alış maliyetiyle gösterildi. Ürünün marketlere ortalama satış fiyatının ise 31,82 lira olduğu belirlendi. Böylece şirket, tarladan ucuza kapattığı ürünün maliyetini kağıt üzerinde 20 liradan fazla şişirmiş oldu.

Benzer bir yöntem Menas firmasının kayıtlarında da tespit edildi. Çiftçinin kilogramını 12 liradan elden çıkardığı mandalina, firmanın muhasebe kayıtlarına 31,48 lira maliyetle işlendi. Ürünün nihai satış fiyatı ise 31,65 lira olarak kayda geçti. Kağıt üzerinde firmanın karı sadece 17 kuruş gibi komik bir rakam görünürken, gerçekte üretici fiyatı ile kayıtlı maliyet arasında 19,5 liralık hayali bir fark oluşturuldu. Mandalinadaki bu organize fiyat şişirme operasyonu diğer büyük tedarikçilerde de benzer şekillerde uygulandı:

• Acar Agro: Üretici beyanı 16 TL iken, firmanın kayıtlarında alış fiyatı 32 TL, markete satış fiyatı ise 35,2 TL olarak gösterildi.
• Eren Tarım: Üreticilerin 5-14 TL arasında sattığı mandalina, kayıtlarda 22,6 TL alış maliyeti ve 31 TL satış fiyatıyla yer aldı.
• Kerem Sebze Meyve: Çiftçinin 7-15 TL aralığında sattığı ürün, resmi kayıtlara 19,8 TL alış ve 30,9 TL satış fiyatıyla geçirildi.

Vurgunun boyutları sadece mandalina ile sınırlı kalmadı. Temel gıda ürünlerinden patateste de benzer bir mekanizma işletildi. Özel Gıda dosyasına yönelik incelemelerde, üreticilerin patatesi kilogram başına 7 ila 12 liradan sattıklarını beyan etmelerine rağmen, firmanın resmi kayıtlarında alış maliyetinin 20 lira olarak gösterildiği ve marketlere 21,9 liradan fatura edildiği saptandı. Sanayi tipi elmada da Göl Meyve firmasının, üreticiden 4-5 liraya aldığı ürünü kayıtlarda 9,5 lira maliyetle gösterip 9,7 liraya sattığı belirlendi. Üzüm ticaretinde ise Akın Tarım, çiftçiden 28-29 liraya aldığı üzümü kayıtlara 45 lira alış fiyatıyla geçirerek markete 45,8 liradan sattı.

Sadece Fiyatlar Değil Tonajlar da Şişirildi: Ölüler Adına Hayali Belgeler

Vergi Denetim Kurulu'nun tespitleri, vurgunun sadece fiyat manipülasyonuyla sınırlı kalmadığını, hayali tonajlar ve sahte belgelerle desteklendiğini de ortaya koydu. Limon üreticileri, sattıkları gerçek ürün miktarı ile adlarına düzenlenen müstahsil makbuzlarındaki tonajların hiçbir şekilde uyuşmadığını ifade etti. Bir üretici, 25 ton limonu kilogramı 35 liradan sattığını belirtirken, kendi adına düzenlenen resmi evraklarda fiyatın 78 liraya yükseltildiğini gördü. Tonaj bazındaki usulsüzlükler ise akılalmaz boyutlara ulaştı. Bir üretici yaklaşık 200 ton limon sattığını beyan ederken, adına düzenlenen makbuzlarda bu miktarın 633 ton olarak gösterildiği saptandı. Bir diğer üreticinin 126 tonluk satışına karşılık kayıtlarda 328 ton ürün satmış gibi gösterildiği belirlendi. Benzer şekilde Özel Gıda dosyasında, üreticinin firmaya 400-500 ton patates teslim ettiğini söylemesine rağmen, adına düzenlenen resmi işlem miktarının 1 milyon 741 bin 840 kilogram (yaklaşık 1.742 ton) olarak kaydedildiği belgelendi.

Soruşturmanın en sarsıcı bulgularından biri ise hayatını kaybetmiş kişiler adına düzenlenen hayali belgeler oldu. Ahmet Demir dosyası kapsamında yapılan incelemelerde, vefat etmiş 49 kişi adına toplam 87 adet sahte müstahsil makbuzu kesildiği ve bu belgeler üzerinden 2 milyon 524 bin 987 liralık hayali işlem hacmi yaratıldığı ortaya çıkarıldı. Ayrıca tarımla hiçbir ilgisi olmayan, hatta hayatı boyunca hiç ürün satmadığını belirten çok sayıda vatandaş adına da yüksek tutarlı tarımsal ürün satış belgeleri düzenlendiği saptandı.

Maliyet Şişirme Yöntemiyle Vergi Kaçakçılığı ve Fiyat Meşrulaştırması

Sistemin işleyiş mantığı incelendiğinde, aracı firmaların müstahsil makbuzlarında ürün alış bedellerini yüksek göstererek çift yönlü bir avantaj sağladıkları görülüyor. İlk olarak, kağıt üzerinde maliyetler yapay şekilde yükseltildiği için şirketin dönem sonu kârı son derece düşük görünüyor ve bu sayede ödenmesi gereken kurumlar vergisi minimuma indiriliyor. Örneğin, gerçekte 8 liraya alınan bir ürün kayıtlarda 28 liraya alınmış gibi gösterildiğinde, aradaki 20 liralık hayali maliyet şirketin kâr hanesinden düşülüyor. İkinci ve tüketiciyi doğrudan vuran etkisi ise bu yüksek gösterilen maliyetlerin, market raflarındaki fahiş fiyatların yasal gerekçesi haline getirilmesi oluyor. Türkiye'nin en büyük zincir marketlerine devasa hacimlerde ürün tedarik eden bu aracı kurumlar, yüksek maliyet beyan ederek nihai satış fiyatlarının fahiş seviyelerde oluşmasına doğrudan zemin hazırlıyor. Böylece yaşanan kriz, tarladaki çiftçinin emeğinin sömürülmesinin ve tüketicinin cüzdanının boşaltılmasının ötesinde, organize bir finansal manipülasyon olarak kayıtlara geçiyor.