TBMM Adalet Komisyonu Kabul Etti: Suça Sürüklenen Çocuklarla İlgili Kanun Teklifinde Yeni Dönem

TBMM Adalet Komisyonu, suça sürüklenen çocuklara yönelik adalet sisteminde köklü değişiklikler öngören yeni kanun teklifini kabul etti. Çocukların korunması, suç oranlarının azaltılması ve ceza adaletinin etkinleştirilmesi amacıyla hazırlanan teklif, ateşli silahlara erişimden aile hukuku yükümlülüklerine, ceza indirimlerinden infaz rejimine kadar çok geniş bir alanı kapsıyor. Yeni düzenlemeyle birlikte, çocukların karıştığı suçlarda hem cezai sorumluluk sınırları yeniden çiziliyor hem de çocukların rehabilitasyonu ön plana çıkarılıyor.

Silahların Muhafazasında İhmale Ağır Cezalar Geliyor

Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a eklenen yeni maddeyle, silah güvenliği konusunda çok sert tedbirler getiriliyor. Buna göre, ateşli bir silahı dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza ederek bir çocuğun eline geçmesine zemin hazırlayan kişiler, fiil daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile yargılanacak. Bu düzenleme ile bireysel silahlanmadaki ihmallerin önüne geçilmesi ve çocukların silaha erişiminin engellenmesi hedefleniyor.

Çocuk Suçluluğunda Ceza Oranları ve Yaş Sınırları Yeniden Belirleniyor

Türk Ceza Kanunu'nda yapılan köklü değişikliklerle, suça sürüklenen çocukların yaş gruplarına göre cezai sorumlulukları yeniden yapılandırıldı. Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış olan çocukların, işledikleri fiilin hukuki sonuçlarını algılama yeteneğinin bulunmadığı tespit edilirse cezai sorumluluğu olmayacak; bu çocuklar hakkında yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak. Ancak algılama yeteneği gelişmiş olan çocuklar için suçun niteliğine göre cezalar şu şekilde uygulanacak:

- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla kadar hapis,

- Müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis,

- Diğer suçlarda ise cezaların yarısı indirilecek ve verilecek hapis cezası hiçbir şekilde 9 yılı geçemeyecek.

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış olan gençler için ise cezalar şu şekilde belirlendi:

- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla kadar hapis,

- Müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis,

- Diğer cezalarda üçte bir oranında indirime gidilecek ve her bir fiil için verilecek hapis cezası en fazla 15 yıl olabilecek.

Ayrıca kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında, kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç, suçun işleniş şekli ve geçmiş sabıka kaydı gibi kriterler göz önünde bulundurularak hakime geniş bir takdir yetkisi tanınıyor. Hakim, 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulamayabileceği gibi, 12-15 yaş grubundaki çocuklara da bir üst grubun ceza rejimini uygulama kararı alabilecek. Tekerrür hükümlerinin uygulanmasındaki yaş istisnası ise 18'den 15'e düşürülüyor; yani 15 yaşını doldurmamış çocukların işlediği suçlarda tekerrür hükümleri uygulanmayacak.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüklere Sıkı Denetim

Yeni kanun teklifiyle aile kurumunun ve çocukların korunması amacıyla cezai yaptırımlar ciddi oranda artırılıyor. Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere şikayet üzerine verilen "1 yıla kadar" hapis cezası, 3 aydan 2 yıla kadar hapis cezası olarak yeniden düzenleniyor. Hamile olduğunu bildiği eşini veya sürekli birlikte yaşadığı gebe kadını çaresiz durumda terk eden kişilere verilen ceza sınırı ise 3 aydan 1 yıla kadar olan süreden, 6 aydan 2 yıla kadar hapse yükseltiliyor. Bu ihmaller nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçunu işlemesi durumunda, şikayet aranmaksızın faile verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılacak.

Velayet hakları kaldırılmış olsa dahi, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı ya da onur kırıcı davranışlar nedeniyle çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını tehlikeye atan anne ve babalara yönelik hapis cezasının alt sınırı 3 aydan 1 yıla kadar olan süreden, 1 yıldan 3 yıla kadar hapse çıkarılıyor.

İnfaz Sisteminde Yeni Dönem ve Çocuk Eğitimevleri Kuralları

Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın hazırlanan iddianameler, eksikliklerin giderilmesi amacıyla 15 gün içinde Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilecek. İnfaz kanunundaki değişikliğe göre ise çocuk hükümlülerin cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlanmayacak. Çocuklar öncelikle çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında infaza başlayacak ve iyi halli oldukları tespit edilirse eğitimevlerine sevk edilecekler.

Çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında 12-18 yaş grubundaki çocukların barındırılmasında suç türleri, cinsiyetleri ve fiziki gelişim durumları göz önünde bulundurularak ayrı bölümler oluşturulacak. Eğitimevine geçiş kararı, psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı ve öğretmen gibi uzmanların da yer aldığı idare ve gözlem kurulu tarafından en geç 3 ayda bir yapılacak değerlendirmeyle verilecek. Durumu olumsuz değerlendirilen çocukların yeniden değerlendirilme süresi ise 6 ayı geçemeyecek.

Terör ve örgütlü suçlar hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocuk hükümlülerin cezaları ise doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilecek. Ancak buralardan kaçanlar veya disiplin cezası alanlar yeniden kapalı cezaevlerine gönderilecek. Koşullu salıverilme hesaplamalarında ise kasten öldürme, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma suçları hariç olmak üzere, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar cezaevinde geçirdiği 1 gün, 2 gün olarak hesaba katılacak.