Ticaret Bakanı Bolat: Dijital Dönüşümde Ürün Güvenliği

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, piyasa gözetimi ve denetimi alanında önemli gelişmelerin sinyalini verdi. Yeni Elektronik Piyasa Gözetimi ve Denetimi (e-PGD) Sistemi ile piyasadaki güvensiz ürünlerin tespit edilmesi hedefleniyor. Pilot testleri tamamlanan bu sistem, yapay zeka destekli metin ve görsel analizleriyle ürün güvenliğini artırmayı amaçlıyor. Bolat, "Güvenli ürün, güvenli gelecek vizyonumuzla bu sistemi yakında kullanıma açacağız" dedi.

Ürün Güvenliği Haftası ve Dijitalleşme

Bakan Bolat'ın açıklamaları, Ticaret Bakanlığında düzenlenen "Ürün Güvenliği Haftası Açılış Konferansı"nda yapıldı. Toplantıya AB Türkiye Delegasyonu Başkan Yardımcısı Jurgis Vilcinskas, Sanayi ve Teknoloji Bakan Yardımcısı Çetin Ali Dönmez ve Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ahmet Gümen de katıldı. Bu yılın teması "Dijital Çağda Ürün Güvenliği" olarak belirlendi.

Bolat, dünya ticaretindeki dönüşümün yalnızca uluslararası ticaret kurallarını değil, aynı zamanda teknoloji ve iklim değişikliği kaynaklı endişeler nedeniyle geleneksel üretim süreçlerini de değiştirdiğini vurguladı. Dijital dönüşümün üretim, ticaret, ulaşım ve bağlantısallık gibi alanlarda derin etkiler yarattığına işaret etti.

Dijitalleşme ve Ürün Güvenliği

Dijitalleşmenin ürün güvenliği üzerinde önemli etkileri olduğuna dikkat çeken Bolat, yapay zeka sistemlerinin üretim süreçlerine entegre edilmesiyle akıllı ürünlerin hayatımıza girdiğini ifade etti. Dijitalleşmenin, ürün güvenliği kavramını da kökten değiştirdiğini ve yazılım hataları, güncellemeler, otonom cihaz arızaları gibi çeşitli riskleri barındırdığını belirtti.

Bu bağlamda, ürün güvenliği teyidi için tedarik zincirlerinin etkin izlenebilirliğinin önem kazandığını vurgulayan Bolat, "Dijital ürün pasaportu" kavramının, ürünlerdeki uygunluk konusunu takip etmek için önemli bir araç olduğunu söyledi. Bu pasaport, sürdürülebilirlik ve döngüsellik hedefleri doğrultusunda ürün zincirinin tüm aşamalarının şeffaf ve izlenebilir olmasını sağlıyor.

TAREKS ve İthalatta Ürün Güvenliği

Bolat, Ticaret Bakanlığı'nın ithalatta ürün güvenliği denetimlerinden sorumlu olduğunu belirtti. 2011 yılında devreye alınan Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) hakkında bilgi verdi. TAREKS'in geçen yıl yenilendiğini ve yapay zeka destekli yeni bir yapıya kavuştuğunu açıkladı.

Bu sistemle kayıt ve yetkilendirme süreçlerinin evrak yükünden arındırıldığını ve dijitalleşme adımlarıyla kolaylık sağlandığını kaydetti. TAREKS'te kayıtlı aktif firma sayısının yüzde 8 artışla 130 bine, aktif kullanıcı sayısının ise yüzde 48 artışla 32 bine çıktığını belirtti. Ayrıca, 2025 yılının ilk üç ayında 1 milyon olan başvuru sayısının bu yıl yüzde 30 artışla 1,3 milyona ulaştığını vurguladı.

e-Ticarette Güvenlik ve Denetimler

Bolat, e-ticaretin hızlı büyümesiyle birlikte ürün güvenliğini sağlamak için yeni nesil denetim yaklaşımlarının gerekli hale geldiğine dikkat çekti. Türkiye'nin bu alanda öncü adımlar attığını ve e-ticaret hacminin geçen yıl yaklaşık 4,6 trilyon liraya ulaştığını belirtti.

Bolat, tüketicilerin artık internette de ürünlerin güvenlik uyarılarını, uygunluk işaretlerini ve imalatçı-ithalatçı bilgilerini görebildiklerini ifade etti. Yurt dışı kaynaklı internet sitelerinden doğrudan Türkiye'ye satışa sunulan ürünler için yerleşik bir iktisadi işletme bulundurma zorunluluğu getirildiğini söyledi.

e-İthalat kapsamında ülkeye giren paketlerin ürün güvenliği ve tüketicinin korunması kriterlerine uygunluğunun incelendiğini açıklayan Bolat, laboratuvar sonuçlarının yüksek oranda güvensiz ürün tespit edildiğini gösterdiğini belirtti. Bu gelişme üzerine, 1 Şubat 2026'dan itibaren yurt dışı e-ticaret platformları üzerinden yapılan basitleştirilmiş gümrük beyannamesi uygulamasının durdurulduğunu söyledi.

Dijital Ürün Pasaportları ve Uluslararası İşbirlikleri

Bakan Bolat, dijital dönüşümün mevzuata entegrasyonu kapsamında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile "Eko-tasarım Gereklilikleri Tüzüğü"nü uyumlaştırdıklarını belirtti. Sürdürülebilir ürünler için kritik önemdeki "Dijital Ürün Pasaportu" mekanizması üzerindeki çalışmaların devam ettiğini ifade etti.

Bolat, Avrupa Birliği (AB) Komisyonu ile kurulan dijital diyalog sürecinin etkin kullanıldığını ve nihai amacın inovasyonu sürdürmek, ülke ürünlerinin rekabetçiliğini korumak, veri egemenliği ve siber güvenliği sağlamak olduğunu vurguladı.

AB İle Ortak Çalışmalar

AB Türkiye Delegasyonu Başkan Yardımcısı Jurgis Vilcinskas, sürdürülebilir ürünler için ilgili düzenlemeleri devreye aldıklarını belirterek, Türkiye'de de dijital ürün pasaportu mekanizması üzerinde çalışıldığını söyledi. Tekstil, elektronik ve demir-çelik sektörlerinde ürünün tüm yaşam döngüsünü takip etmenin stratejik öncelik haline geldiğine dikkat çekti.

Türkiye'nin e-ticaret pazarının son yıllarda ciddi bir büyüme gösterdiğini belirten Vilcinskas, bu hızlı değişimin piyasa düzenlemelerini daha kritik hale getirdiğini vurguladı. Türkiye'nin bu etkinliği düzenlemesi ve üst düzey temsilin, tüketici güvenliğine verilen önemin somut bir göstergesi olduğunu ifade etti.

Bolat, satıcılar için "Taksonomi Belgesi" hazırladıklarını ve bu belgenin satıcıların ilanlarını mevzuata uygun hazırlayabilmeleri için bir rehber niteliğinde olduğunu belirtti. Bu belgenin, her ilanda yer alması gereken bilgileri içerdiğini ve amacın satıcılar için netlik, tüketiciler için doğru bilgi sağlamak olduğunu söyledi.

Bakan Bolat, piyasa gözetim ve denetim kuruluşlarına veri temelli ve hızlı karar alma kapasitesi kazandıran e-PGD Sistemi'nin yakın zamanda açılacağını belirtti. Bu sistemin, yapay zeka destekli metin ve görsel analizleriyle güvensiz ürünleri tespit edeceğini ve TAREKS ile PGD-BİS verilerinden faydalanarak riskli ürünleri denetçilerin önüne çıkaracağını açıkladı.

Sonuç olarak, dijitalleşme ve yeşil dönüşümün etkileriyle ürün güvenliği alanında kapsamlı değişimler yaşanıyor. Ticaret Bakanlığı'nın bu alandaki yenilikçi adımları, hem yerel hem de uluslararası ticaretin güvenliğini artırmayı amaçlıyor. Gelecekte, bu sistemlerin tam anlamıyla devreye girmesiyle piyasa gözetimi ve denetimi daha etkin bir hale gelecek.