Söwda ministri Bolat: Sanly özgerişlerde önümiň howpsuzlygy

Söwda ministri Ömer Bolat bazara gözegçilik we gözegçilik pudagynda möhüm ösüşlere yşarat etdi. Täze “Elektron bazara gözegçilik we gözegçilik” (e-PGD) ulgamy bazardaky howply önümleri ýüze çykarmagy maksat edinýär. Synag synaglary tamamlanan bu ulgam, emeli intellekt bilen goldanýan tekst we wizual derňew bilen önümiň howpsuzlygyny ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Bolat: "Bu ulgamy ygtybarly önüm we ygtybarly gelejek baradaky düşünjämiz bilen ýakyn wagtda ulanarys" -diýdi. Duşuşyga EUB wekiliýetiniň başlygynyň orunbasary Türkiye urgurgis Wilçinskas, Senagat we tehnologiýa ministriniň orunbasary Çetin Ali Dönmez we Oba hojalygy we tokaý ministriniň orunbasary Ahmet Gümen hem gatnaşdy. Bu ýylky tema "Sanly döwürde önümiň howpsuzlygy" hökmünde kesgitlenildi.

Bolat dünýä söwdasyndaky üýtgeşmeleriň diňe halkara söwda düzgünlerini däl, eýsem tehnologiýa we howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly aladalar sebäpli adaty önümçilik proseslerini hem üýtgetendigini aýtdy. Sanly üýtgeşmäniň önümçilik, söwda, ulag we birikme ýaly ugurlarda çuňňur täsirleri döredýändigini görkezdi.

Sanlaşdyrma we önümiň howpsuzlygy

Sanlaşdyrmagyň önümiň howpsuzlygyna möhüm täsir edýändigini belläp, Bolat akylly önümleriň önümçilige emeli intellekt ulgamlaryny birleşdirmek bilen durmuşymyza girendigini aýtdy. Sanlaşdyrmagyň önüm howpsuzlygy düşünjesini düýpgöter üýtgedendigini we programma üpjünçiliginiň ýalňyşlyklary, täzelenmeler we özbaşdak enjam näsazlyklary ýaly dürli töwekgelçilikleri öz üstüne alýandygyny mälim etdi.

Bu kontekstde, önümleriň howpsuzlygyny tassyklamak üçin üpjünçilik zynjyrlarynyň täsirli yzarlanmagynyň möhümdigini belläp, Bolat "Sanly önüm pasporty" düşünjesiniň önümlerdäki laýyklyk meselesini yzarlamak üçin möhüm guraldygyny aýtdy. Bu pasport, önüm zynjyrynyň ähli basgançaklarynyň durnuklylyk we aýlaw maksatlaryna laýyklykda aç-açan we yzarlanmagyny üpjün edýär. 2011-nji ýylda işe girizilen Daşary söwdada töwekgelçilige esaslanýan dolandyryş ulgamy (TAREKS) barada maglumat berdi. TAREKS-iň geçen ýyl täzelenendigini we emeli intellekt tarapyndan goldanýan täze gurluşa eýe bolandygyny mälim etdi. TAREKS-da hasaba alnan işjeň kompaniýalaryň sanynyň 8 göterim ýokarlap, 130 müňe, işjeň ulanyjylaryň sanynyň bolsa 48 göterim artyp 32 müňe ýetendigini mälim etdi. Şeýle hem, 2025-nji ýylyň ilkinji üç aýynda 1 million bolan arzalaryň sanynyň 30 göterim ýokarlap, şu ýyl 1,3 milliona ýetendigini aýtdy.

Elektron söwdada howpsuzlyk we barlaglar

Bolat elektron söwdanyň çalt ösmegi bilen önümiň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin täze nesil audit çemeleşmeleriniň zerurdygyny aýtdy. Türkiye bu ugurda öňdebaryjy ädimleri ädendigini we elektron söwdanyň mukdarynyň geçen ýyl takmynan 4,6 trillion lira ýetendigini mälim etdi.

Bolat sarp edijileriň indi internetde önümleriň howpsuzlyk duýduryşlaryny, laýyklyk belliklerini we önüm öndüriji-import ediji maglumatlaryny görüp biljekdigini aýtdy. Daşary ýurt web sahypalaryndan göni Türkiýa satyljak önümler üçin döredilen ykdysady kärhananyň bolmagy hökmanydygyny aýtdy.

Elektron importyň çäginde ýurda girýän paketleriň önümiň howpsuzlygy we sarp edijileri goramak kriteriýalaryna laýyk gelýändigi üçin barlanýandygyny düşündirip, Bolat laboratoriýa netijeleriniň howpsuz däl önümleriň ýokary derejesiniň tapylandygyny aýtdy. Bu ösüşden soň, daşary ýurt elektron söwda platformalary arkaly ýönekeýleşdirilen gümrük deklarasiýasy arzasynyň 2026-njy ýylyň 1-nji fewralyndan başlap togtadylandygyny aýtdy. Durnukly önümler üçin möhüm ähmiýete eýe bolan "Sanly önüm pasporty" mehanizminiň üstünde işleriň dowam edýändigini aýtdy.

Bolat Europeanewropa Bileleşigi () B) Geňeşi bilen döredilen sanly gepleşik işiniň netijeli ulanylýandygyny we esasy maksadyň innowasiýany saklamak, ýurduň önümleriniň bäsdeşlige ukyplylygyny goramak we maglumatlaryň özygtyýarlylygyny we kiberhowpsuzlygy üpjün etmek. urgurgis Wilçinskas durnukly önümler üçin degişli düzgünleri güýje girizendiklerini aýtdy. Türkiýede sanly önüm pasport mehanizminiň üstünde işleýändiklerini aýtdy. Dokma, elektronika we demir we polat pudaklarynda önümiň tutuş ömrüni yzarlamagyň strategiki ileri tutulýan ugra öwrülendigini görkezdi.

Wilçinskas Türkiýanyň elektron söwda bazarynyň soňky ýyllarda ep-esli ösüşi görkezendigini we bu çalt üýtgeşmäniň bazar düzgünlerini has möhüm edýändigini aýtdy. Türkiýeniň bu çäräni guramagynyň we ýokary derejeli wekilçiliginiň sarp edijileriň howpsuzlygyna berlen ähmiýetiň anyk görkezijisidigini aýtdy.

Bolat satyjylar üçin "Taksonomiýa resminamasy" taýýarlandyklaryny we bu resminamanyň satyjylara mahabatlaryny kanunçylyga laýyklykda taýýarlamagy üçin gollanma bolandygyny aýtdy. Bu resminamanyň her mahabatda bolmaly maglumatlary öz içine alýandygyny we maksat satyjylar üçin aýdyňlygy we sarp edijiler üçin takyk maglumatlary bermekden ybaratdygyny aýtdy.

Ministr Bolat bazara gözegçilik we gözegçilik guramalaryna maglumat esasly we çalt karar bermek mümkinçiligini berýän e-PGD ulgamynyň ýakyn wagtda açyljakdygyny aýtdy. Bu ulgamyň emeli intellekt bilen goldanýan tekst we wizual derňew bilen howply önümleri tapjakdygyny we TAREKS we PGD-BIS maglumatlary ulanyp, inspektorlara töwekgelçilikli önümleri getirjekdigini düşündirdi.

Netijede, sanlylaşdyrmagyň we ýaşyl öwrülişigiň täsiri bilen önüm howpsuzlygy pudagynda giňişleýin üýtgeşmeler bolýar. Söwda ministrliginiň bu ugurdaky innowasiýa ädimleri ýerli we halkara söwdanyň howpsuzlygyny ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Geljekde bu ulgamlar doly güýje girende bazara gözegçilik we gözegçilik has täsirli bolar.