Ticaret Bakanlığı Afet Zamanlarında Uluslararası Yardımların Gümrük İşlemlerine İlişkin Esasları Belirledi

Ticaret Bakanlığı, Türkiye'de yaşanabilecek afet ve acil durumlarda yurt dışından gönderilen insani yardım malzemelerinin gümrük süreçlerinin hızlı ve etkin bir şekilde tamamlanması amacıyla hazırlanan "Afet Zamanlarında Uluslararası Yardımlara İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar" belgesini yayımladı. 2025/1 sayılı Genelge kapsamında hazırlanan bu düzenleme, afet durumlarında gümrük idarelerinin, AFAD ve diğer paydaş kurumlarla yürüteceği koordinasyon süreçlerini ve yardım malzemelerinin ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasındaki operasyonel kuralları tanımlıyor.

Afet yardımlarında gümrük beyanı nasıl yapılır?

Afet durumlarında kamu kurumları, kamu yararına çalışan dernekler ve vergi muafiyeti tanınan vakıflar adına gelen yardımlar için gümrük işlemleri, "Ek-7" listesinin gümrük idaresine sunulmasıyla başlatılıyor. İşlemler, BİLGE sistemi üzerinden 8000 rejim kodu ve "GK12F" muafiyet kodu kullanılarak elektronik ortamda gerçekleştiriliyor. Beyan sürecinde, yardım malzemelerinin türü, miktarı ve ağırlığı gibi bilgilerin eksiksiz girilmesi zorunlu tutulurken, gıda ve tıbbi cihaz gibi özel denetim gerektiren ürünler için ilgili kurumların onayı bekleniyor.

Yardım komisyonları hangi görevleri üstleniyor?

Gümrük idarelerinde kurulması planlanan "Yardım Komisyonu", afet dönemlerinde 24 saat esasına göre çalışarak yardımların girişini koordine ediyor. Ticaret Bakanlığı, AFAD, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı temsilcilerinden oluşan bu komisyonlar; gıda, tıbbi cihaz, kozmetik ve ilaç gibi ürünlerin denetimini yaparak teslimat tutanaklarını imzalıyor. Komisyon kurulmayan gümrük kapılarında ise bu görev, gümrük müdür yardımcısı başkanlığında oluşturulan en az üç kişilik bir heyet tarafından yürütülüyor.

Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan bu usul ve esaslar, 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından elde edilen tecrübeler ışığında, afet anında gümrük işlemlerinin hızlandırılması ve güvenlikten taviz verilmeden yardımların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması amacıyla oluşturuldu. Düzenleme, yardım malzemelerinin gümrükten geçişinden, ilgili kurumlara teslimine kadar olan tüm yasal süreçleri ve paydaşların sorumluluklarını kapsıyor.

Söz konusu genelge ve usul esasları, Türkiye'nin afet yönetimi planı çerçevesinde gümrük idarelerinin görevlerini sistemli hale getirmeyi hedefliyor. Yardım göndermek isteyen uluslararası kuruluşlar veya yardım ekipleri, gümrük idareleri ile koordinasyon sağlamak için önceden bildirimde bulunarak, belirlenen gümrük kapılarındaki komisyonlar aracılığıyla işlemlerini hızlıca sonuçlandırabiliyor.

Çıkarılacak sonuç

Bu düzenleme, afet anlarında bürokratik engellerin minimize edilerek insani yardımların sahaya en hızlı şekilde ulaştırılmasını hedefleyen kurumsal bir altyapı oluşturmaktadır. Özellikle gıda, ilaç ve tıbbi ekipman gibi kritik öneme sahip malzemelerin denetim süreçlerinin, uzman komisyonlar aracılığıyla yerinde ve hızlıca tamamlanması, yardım akışının sürekliliğini sağlamaktadır.

Muhtemel etkiler

Belirlenen usul ve esasların, olası afet durumlarında gümrük kapılarındaki yığılmaları azaltması ve yardım malzemelerinin lojistik süreçlerini hızlandırması beklenmektedir. Ayrıca, yardım kuruluşlarının ve uluslararası ekiplerin gümrük süreçlerine dair önceden bilgi sahibi olması, operasyonel hataların önüne geçerek yardımın etkinliğini artırabilir.