Ticaretin Geleceği: Türkiye'nin Yapay Zeka Stratejisi

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Yapay Zeka Politikaları Derneği (AIPA) tarafından düzenlenen ve Anadolu Ajansı'nın global iletişim ortağı olduğu "AI Tomorrow Summit 2026" etkinliğinde, Türkiye'nin yapay zeka stratejilerini ve vizyonunu paylaştı. Bolat, "Türkiye Yüzyılı'nda Ticaretin Yapay Zeka Dönüşümü" başlıklı oturumda, yapay zekanın ulusal egemenlik ve ekonomik rekabet gücünü artırmadaki rolüne dikkat çekti.

Yapay Zeka: Yeni Ekonomik Güç

Bolat, etkinliğin 11. kez düzenlendiğini belirterek, yapay zekanın artık milli egemenlik ve ekonomik rekabet gücünün belirleyici unsurlarından biri olduğunu vurguladı. Türkiye'nin mal ihracatında orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerin payının %44'e yükseldiğini ifade eden Bolat, savunma sanayisinden makine, elektrik, elektronik ürünlere kadar geniş bir yelpazede ihracat yapıldığını belirtti. Ayrıca, bilişim ve yazılım alanında yıllık 6 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirildiğini açıkladı.

Verinin stratejik bir ham madde olarak kabul edildiğini belirten Bolat, veri işleme ihtiyacının %90'ından fazlasının henüz karşılanmadığını ifade etti. Yapay zekanın maliyetlerine de değinen Bolat, veri merkezlerinde işlemcilerin soğutulması için harcanan su kaynaklarının önemli bir maliyet unsuru olduğunu belirtti; 100 kelimelik bir yapay zeka komutunun soğutulması için 519 mililitre tatlı su tüketildiğini açıkladı.

Nadir Elementler ve Stratejik Riskler

Bolat, yapay zeka donanımlarının üretiminde lityum, kobalt ve galyum gibi nadir toprak elementlerine olan bağımlılığa işaret ederek, bu alandaki en büyük stratejik riskin, işleme kapasitesinin belirli ülkelerde yoğunlaşması olduğunu söyledi. Bakan, bu dönemin bir "teknoloji yüzyılı" olduğunu vurgularken, Türkiye'nin teknolojiyi yalnızca tüketen değil, aynı zamanda üreten ve küresel çapta yöneten bir ülke olma hedefinde olduğunu belirtti. Devletin yüksek teknoloji yatırımlarına ve yapay zeka ekosisteminin gelişimine güçlü destek verdiğini de sözlerine ekledi.

Bakanlık olarak teknolojik dönüşümü dışarıdan izlemediklerini ve yapay zekayı iş yapış biçimlerinin merkezine koyan bir vizyonla hareket ettiklerini belirten Bolat, Türkiye'nin uluslararası yapay zeka hazırlık endekslerinde yüksek gelişim potansiyeline sahip ülkeler arasında yer aldığını ifade etti. Türkiye'nin güçlü e-Devlet yapısı, dijitalleşme tecrübesi ve savunma sanayisindeki teknoloji birikimi ile bu alanda önemli bir kapasiteye sahip olduğunu dile getirdi.

Yapay Zekanın Ekonomiye Katkısı

Bolat, yapay zekanın ekonomik değer üretme kapasitesini artırmanın öncelikli konulardan biri olduğunu belirtti. Yapay zekanın Gayri Safi Milli Hasıla'ya %5 oranında katkıda bulunmasını ve bu alanda 50 bin kişilik istihdam yaratmayı hedeflediklerini açıkladı. Şu anda yapay zekanın milli gelire katkısının %2,1 ila %2,8 arasında olduğunu ve mevcut istihdamın 32 bin ile 35 bin arasında olduğunu belirtti.

Yakın gelecekte açıklanacak olan Yapay Zeka Eylem Planı'nın bu dönüşüm sürecine önemli katkılar yapacağını ve yön vereceğini dile getiren Bolat, ihracatçılara sundukları dijital uygulamalar ve veri temelli destek mekanizmaları hakkında da bilgi verdi. Kolay İhracat Platformu'nun bu alandaki en önemli araçlardan biri olduğunu ifade ederek, ihracatçıların ihtiyaç duydukları bilgilere tek noktadan ulaşmasını sağladıklarını anlattı.

E-Ticaret ve Veri Tabanlı Yeni Modeller

Bolat, e-ticaretin veri tabanlı yapay zeka destekli karar ekosistemi olarak yeni bir ticaret modeline dönüştüğünü belirtti. Firmaların anlamlı veri üretme ve yapay zeka modellerinden daha etkin yararlanma konularında farkındalıklarını artırmaya çalıştıklarını ifade etti. Yeni TAREKS uygulaması ve serbest bölgelere yönelik yürütülen çalışmalara da değinen Bolat, gümrüklerde özellikle risk analizi ve veri madenciliği tekniklerini yapay zekanın gücüyle yenilediklerini belirtti.

Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi sayesinde eşya, ülke ve firma bazlı olağan dışı hareketleri kısa sürede tespit edebildiklerini belirten Bolat, makine öğrenmesi destekli mali risk analizi çalışmalarıyla 2026'da ithalatın %10'unun riskli görülerek fiziksel kontrole sevk edildiğini ve böylece 7,6 milyar liralık ilave gümrük vergisi tahsilatı sağlandığını söyledi.

Geleceğe Yön Veren Uygulamalar

Bolat, teknolojik dönüşümün ve yapay zekadan aldıkları katkıların somut sonuçlarının sahada güçlü bir şekilde görüldüğünü ifade etti. 27 Mayıs itibarıyla gerçekleştirilen 341 operasyonda 12,3 ton uyuşturucu madde ve 2 bin 418 operasyonda 21,3 milyar liralık kaçak ticari eşya ele geçirildiğini bildirdi. Etkinliğin sonunda Bakan Bolat, kurulan stantları ziyaret etti ve yürütülen çalışmalar hakkında bilgi aldı.