Trump'ın NATO'dan Çekilme Tehdidi Gerçekçi Mi?

ASENA YATAĞAN / ANKARA - 2013-2018 yılları arasında Türkiye’nin NATO Daimi Temsilcisi olarak görev yapmış olan emekli Büyükelçi Mehmet Fatih Ceylan, Milliyet gazetesine verdiği demeçte, ABD Başkanı Donald Trump’ın NATO’dan çekilme tehdidinin önünde Kongre ve Senato engelleri olduğunu belirtti. Milliyet Yazarı Güldener Sonumut ise, ABD Başkanının böyle bir yetkisi olmadığını ifade etti.

Emsali Yok

NATO’nun hukuki altyapısını oluşturan Kuzey Atlantik Antlaşması, 4 Nisan 1949'da imzalandığında, o zamandan bu yana hiçbir üye ülke NATO’dan ayrılmamıştır. Antlaşmanın 13. maddesine göre, bir ülke NATO'dan çıkmak istediğinde, bu kararını yazılı olarak ABD’ye bildirmeli ve ABD de bunu diğer müttefiklere duyurmalıdır. Bildirimden sonra çekilme süreci bir yıl sonra tamamlanabilir.

Hukuki Geçerlilik Sorunu

Emekli Büyükelçi Mehmet Fatih Ceylan, bir üyenin NATO’dan ayrılabilmesi için en az bir yıl önceden bildirimde bulunması gerektiğini, bu sürecin ardından gerekli prosedürlerin izlenmesiyle bir yıl sonunda ayrılmanın mümkün olabileceğini belirtti. Ayrıca, 2023'te Kongre'de alınan bir karara göre, herhangi bir ABD Başkanı'nın ülkeyi NATO'dan çekebilmesi için Senato'dan üçte iki çoğunluk sağlaması gerektiğini vurguladı. Trump’ın bu tehdidi yalnızca bir koz olarak kullandığını, ancak hukuken geçerli olmadığını söyledi.

Trump’ın gerçekten NATO’dan çekilmeyi düşündüğüne dair ciddi şüpheler var. ABD çekilse bile NATO dağılmaz, transatlantik bağ tamamen kopmaz, bu bağ Kanada üzerinden korunur. NATO daha mütevazı hale gelir, Avrupa’nın ağırlığı artar ve kilit pozisyonlar Avrupalılar tarafından üstlenilir. Ancak ABD’nin tamamen çekilmesine ihtimal vermediğini belirten Ceylan, aşılması gereken hukuki ve siyasi engellerin çok ciddi olduğunu ifade etti.

Başkanın Yetkisi Tartışmalı

Milliyet Gazetesi Yazarı Güldener Sonumut, 2022’ye kadar böyle bir durumun teorik olarak mümkün olabileceğini ancak 1979 tarihli Goldwater-Carter davasında Maryland mahkemesinin, ABD Başkanının imzaladığı uluslararası anlaşmalardan çekilme yetkisine sahip olduğu yönünde görüş bildirdiğini hatırlattı. Dönemin Başkanı Jimmy Carter, 1954’te imzalanan ABD-Çin Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması’nı 1979’da tek taraflı iptal etmişti. Benzer bir şekilde, Donald Trump da NATO’dan çekilme tehdidinde bulunmuştu.

Bu durum, İttifak’ın devamını savunan siyasetçiler arasında endişe yaratmış ve Adalet Bakanlığı 2020’de Başkanın uluslararası anlaşmalardan çekilme yetkisine sahip olduğunu belirtmişti. Ancak hukuki boşluğu kapatmak amacıyla, Joe Biden döneminde 2023’te Kongre’den kritik bir karar çıktı. Ulusal Savunma Yetki Yasası kapsamında getirilen maddeyle, Başkanın Senato onayı ya da Kongre yasası olmaksızın NATO’dan çekilmesi yasaklandı.

Bu düzenlemenin destekçileri, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte, hiçbir başkanın Senato onayı olmadan bu stratejik ittifaktan tek taraflı olarak çekilemeyeceğinin garanti altına alındığını belirtti. Kısacası, mevcut yasal düzenlemeler ışığında, ABD Başkanı’nın NATO’dan tek taraflı çekilme yetkisi bulunmuyor.