Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik Yayımlandı

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından hazırlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik, sera gazı emisyonlarının piyasa temelli bir mekanizma ile azaltılmasını teşvik etmek amacıyla yürürlüğe girdi. Düzenleme, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) piyasasının kurulumu, işletimi ve İşlem Kayıt Sistemi (İKS) üzerindeki tüm süreçlerin usul ve esaslarını tanımlıyor.

Söz konusu yönetmelik, 14 Mart 2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile 2 Temmuz 2025 tarihli ve 7552 sayılı İklim Kanunu'na dayanılarak hazırlandı. Piyasa İşletmecisi olarak Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi’nin (EPİAŞ) görevlendirildiği sistemde, emisyon tahsisatlarının birincil ve ikincil piyasalarda alım satımı, teminat yönetimi ve merkezi uzlaştırma süreçleri dijital bir altyapı üzerinden yürütülecek.

Sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik piyasa temelli bir üst sınır mekanizması getiren bu yönetmelik, işletmelerin emisyonlarını raporlamalarını ve tahsisatlarını yönetmelerini zorunlu kılıyor. İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB) ile koordineli şekilde çalışacak olan EPİAŞ, piyasanın şeffaflık ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde işlemesini sağlayacak. Katılımcıların İKS üzerinden hesap açmaları ve merkezi uzlaştırma kuruluşu ile gerekli anlaşmaları yapmaları, sistemin işleyişi açısından kritik bir adım olarak öne çıkıyor.

İşletmeler, doğrulanmış sera gazı emisyon raporlarını zamanında sunmadıkları takdirde, teslim yükümlülükleri dışında piyasada işlem yapma haklarını kaybedecekler. İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından ETS kapsamı dışında kaldığı bildirilen tesisler için ise sadece tahsisat ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik kısıtlı işlem yapma imkânı tanınıyor.

Ne değişti?

• Emisyon tahsisatlarının ihale yöntemiyle dağıtılacağı birincil piyasa ile sürekli ticaretin yapılacağı ikincil piyasalar kuruldu.
• Tahsisatların ihracı, transferi ve itfası işlemlerinin izleneceği elektronik bir İşlem Kayıt Sistemi (İKS) hayata geçirildi.
• Piyasa katılımcıları için teminat yönetimi ve nakit takas hizmetlerini yürütecek merkezi uzlaştırma kuruluşu yapısı tanımlandı.
• Karbon Piyasası Kurulu (KPK) tarafından asgari ve azami tahsisat fiyat aralıklarının belirlenmesine yönelik yetki çerçevesi oluşturuldu.
• Tahsisat ikili anlaşmalarının bildirim usulleri ve piyasa katılımcılarının uyması gereken mali sorumluluklar netleştirildi.

Kimleri ilgilendiriyor?

Düzenleme, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği kapsamında yer alan faaliyetleri yürüten tüm gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarını, EPİAŞ’ı, İklim Değişikliği Başkanlığı’nı ve merkezi uzlaştırma kuruluşlarını doğrudan ilgilendirmektedir.

Yürürlük

Metinde yürürlük tarihi belirtilmemiştir.

Çıkarılacak sonuç

Bu yönetmelik, Türkiye’nin net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda karbon piyasasını kurumsallaştıran temel bir hukuki altyapı sunmaktadır. Piyasanın EPİAŞ tarafından işletilmesi ve merkezi bir kayıt sistemiyle izlenmesi, emisyon azaltım süreçlerinin denetlenebilir ve şeffaf bir ekonomik modele dönüştüğünü göstermektedir.

Muhtemel etkiler

Sistemin devreye girmesiyle birlikte, sanayi tesislerinin emisyon azaltımına yönelik yatırımlarının hızlanması beklenebilir. Tahsisat fiyatlarının piyasa koşullarında oluşması, emisyon yoğun sektörlerde maliyet yönetimini değiştirebilir ve düşük karbonlu teknolojilere geçişi teşvik edebilir.