Türkiye İçin Korkutan İklim Raporu: Sıcak Hava Dalgaları 11 Kat Güçlendi!

Türkiye, küresel iklim krizinin yıkıcı etkilerini her geçen gün daha derinden hissederken, bilim dünyasından gelen son veriler durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) araştırmacılarının Avrupa Yerbilimleri Birliği (EGU) Konferansı'nda sunduğu kapsamlı çalışma, ülkemizdeki sıcak hava dalgalarının son yıllarda benzeri görülmemiş bir şiddete ulaştığını ortaya koydu. 1950 ile 2025 yılları arasındaki 75 yıllık meteorolojik verilerin analiz edildiği araştırma, özellikle son dönemde yaşanan ekstrem sıcaklıkların tarihsel sınırları nasıl aştığını net bir şekilde belgeliyor.

75 Yıllık İklim Analizi: Türkiye'de Sıcaklık Rejimi Değişiyor

İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve iklim bilimci Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen çalışmada, Türkiye genelindeki sıcaklık değişimleri mercek altına alındı. Günlük maksimum sıcaklık verileri üzerinden hesaplanan Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId) metodolojisinin kullanıldığı araştırmada, aşırı sıcaklıkların hem zamansal hem de mekansal dağılımı incelendi.

Elde edilen veriler, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde çok güçlü bir artış eğilimi olduğunu gösteriyor. Tarihsel süreç incelendiğinde, 1970-1990 döneminde 22-23 santigrat derece bandında seyreden yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları, 2000'li yılların başından itibaren hız kazanan küresel ısınma etkisiyle 24-25 derece seviyelerine tırmandı. 2024 yazında ise ortalama sıcaklıklar 26,1 dereceye ulaşarak tüm zamanların rekorunu kırdı. Araştırma, özellikle 2010 yılı sonrasında sıcaklık rejiminde köklü bir kırılma yaşandığını ve yıllık toplam sıcak dalgası şiddetinin, 1980-2009 referans döneminin yaklaşık 3 katına çıktığını ortaya koyuyor. 2000 yılı öncesinde ise yıllık toplam değerler büyük ölçüde 1,6'nın altında seyrediyordu.

2023 ve 2025 Yazlarında Rekor Artış: 11 Kat Güçlenen Sıcak Dalgaları

Araştırma sonuçlarında en dikkat çekici bulgular ise yakın geçmişte ve günümüzde yaşanan ekstrem yaz mevsimlerine ait. Analizlere göre, 2023 ve 2025 yazları son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarına sahne oldu. 2023 yılında yaşanan sıcak hava dalgalarının yıllık alansal büyüklüğü referans döneme göre 7 kattan fazla artış gösterirken, 2025 yılında bu oran tarihi bir eşiği aşarak referans dönemin tam 11 katına ulaştı.

Diğer yandan, ortalama yaz sıcaklıklarının zirve yaptığı 2024 yılında ise tekil sıcak hava dalgası büyüklüğü referans döneme göre yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti. Uzmanlar, en yüksek ortalama sıcaklığa sahip olan 2024 yazında en şiddetli sıcak hava dalgasının yaşanmamış olmasını, bu ekstrem doğa olaylarının tek bir nedene bağlı olmamasıyla açıklıyor. Sıcak hava dalgalarının oluşumunda; atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, şiddetli kuraklık ve toprak nemi kaybı gibi karmaşık ve birbiriyle etkileşimli küresel ve yerel süreçler rol oynuyor.

Gelecek Senaryoları: Beş Büyük İlde Sıcak Gün Sayısı Katlanacak

Doğu Akdeniz havzasında yer alan Türkiye'nin iklim rejimindeki bu temel değişim, gelecek yıllarda aşırı sıcak günlerin sayısının da hızla artacağını gösteriyor. Bilim insanlarının Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) kötümser senaryolarını temel alarak yaptığı projeksiyonlara göre, geçmişte (1976-2005) İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir'de yılda ortalama yalnızca 3 ila 5 gün etkili olan sıcak hava dalgası süreleri çok yakın bir gelecekte katlanarak artacak.

Buna göre, 2021-2050 döneminde sıcak hava dalgasının etkili olduğu gün sayısının İstanbul, Ankara ve Konya'da yaklaşık 16 güne, Antalya'da 18 güne ve İzmir'de ise 23 güne yükselmesi bekleniyor. Yüzyılın ikinci yarısına gelindiğinde (2051-2080 yılları arasında) ise tehlikenin boyutu çok daha ürkütücü bir seviyeye ulaşıyor. Bu dönemde aşırı sıcak dalgalarının etkili olacağı gün sayısının İstanbul ve Ankara'da yaklaşık 38 güne, Antalya ve Konya'da 40 güne, İzmir'de ise tam 53 güne kadar çıkabileceği öngörülüyor. Uzmanlar, bu kaçınılmaz gidişata karşı acilen yerel ve ulusal ölçekte uyum stratejilerinin geliştirilmesi ve tahmin kapasitelerinin artırılması gerektiği konusunda uyarıyor.