Türkiye, Zeytinyağı Üretiminde Dünya Sahnesinde Önemli Bir Oyuncu Oluyor

İspanya merkezli Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC), Türkiye'nin zeytinyağı üretiminde son dönemde gösterdiği dikkat çekici artışla uluslararası pazarda önemli bir oyuncu haline geldiğini ve ihracatındaki yükselişin ülkenin rekabet gücünü güçlendirdiğini açıkladı.​​​​​​​

IOC yetkilileri, AA muhabirine yaptıkları açıklamada, zeytinyağı fiyatlarının temel olarak arz ve talep dengesine dayandığını, son yıllarda yaşanan kuraklık ve diğer iklim koşullarının neden olduğu düşük üretimin fiyatları artırdığını belirtti.

Üretimdeki son artışın arz kısıtlamalarını hafifletmeye yardımcı olduğuna işaret edilen açıklamada, bu durumun 2026 yılı itibarıyla fiyatlarda bir denge beklenmesine yol açabileceği ifade edildi.

Açıklamada, şu görüşler yer aldı:

"Arzın toparlanması ve talebin sabit kalması durumunda fiyatların aşağı yönlü bir baskı görebileceği öngörülüyor. Ancak, fiyatların geçmişteki düşük seviyelere tamamen dönmesi beklenmiyor çünkü iklim değişikliği, yükselen üretim maliyetleri, güçlü küresel talep ve jeopolitik gelişmeler gibi yapısal faktörler, fiyatların geçmişe göre daha yüksek kalmasına neden olabilir. Üretimdeki iyileşmeyle birlikte 2026 yılında fiyatların dengelenmesi veya ılımlı bir hale gelmesi muhtemeldir. Ancak piyasa beklentileri, bir sonraki hasat yılının görünümüne göre şekillenecektir."

IOC ayrıca, "Her pazarda olduğu gibi, arzda meydana gelen değişiklikler fiyatlar üzerinde yukarı ya da aşağı yönlü baskı oluşturur. IOC, önde gelen üretici ülkelerdeki gelişmeleri yakından takip etmektedir." ifadelerine yer verdi.

Açıklamada, 2021-2022 sezonunda küresel zeytinyağı tüketiminin 3 milyon 328 bin ton ile tarihi bir zirveye ulaştığı ve ithalatın ise 1 milyon 177 bin tonla rekor kırdığı aktarıldı.

2022 yazındaki sıcak hava dalgasının Akdeniz'in başlıca üretici ülkelerini ciddi şekilde etkilediği, İspanya'da yüzde 55, Fas'ta yüzde 44, Portekiz'de yüzde 39, İtalya'da yüzde 27, Tunus'ta yüzde 10 ve Cezayir'de yüzde 20 düşüş görüldüğü belirtildi.

Buna karşın, Yunanistan'da yüzde 49 ve Türkiye'de yüzde 92 artış olduğu, Doğu Akdeniz ülkelerinin bu sıcak hava dalgasından etkilenmeyerek üretimlerini artırdığı vurgulandı.

Genel olarak 2022-2023 hasat yılında küresel zeytinyağı üretiminin yüzde 19 azalarak 2 milyon 760 bin tona düştüğü tahmin edilirken, "2023-2024 sezonunda üretim sınırlı kaldı. Bu, İspanya'nın Jaen bölgesinde natürel sızma zeytinyağı fiyatlarının hızla artmasına ve Eylül 2023 ortasında 100 kilogram başına 842 avroya ulaşmasına neden oldu." denildi.

Açıklamada, 2024-2025 hasat yılında geçici verilere göre küresel üretimin 3 milyon 572 bin ton ile tarihi bir zirveye ulaştığı, 2025-2026 sezonu için üretimin 3 milyon 440 bin ton olarak tahmin edildiği ve artan arzın fiyatları 100 kilogram başına 430 avro seviyelerine çektiği bildirildi.

İklim kaynaklı aksaklıkların giderek daha kalıcı ve öngörülemez hale geldiğine dikkat çekilen açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Bu durum, üretim dalgalanmalarının artması ve arzın yıldan yıla daha istikrarsız hale gelmesine yol açabilir. Özellikle olumsuz hava koşulları birden fazla üretim bölgesini aynı anda etkilerse, tekrarlayan arz şokları yaşanabilir. Üreticiler, sulama yatırımları, daha dayanıklı zeytin türlerinin geliştirilmesi ve Portekiz gibi yeni veya geleneksel olmayan alanlarda üretimin yayılması gibi yöntemlerle bu duruma uyum sağlamaya çalışıyor. Ancak bu süreç zaman alabilir ve kısa vadede tüm riskleri ortadan kaldırmayabilir."

Açıklamada, iklim değişikliğinin zeytinyağı piyasasında önemli bir yapısal faktör olmaya devam edeceği ve bunun daha yüksek dalgalanmalara ve dönemsel arz sıkıntılarına yol açabileceği belirtildi.

Üretim kalıplarındaki değişiklikler ve artan küresel talebin, yeni ülkelerin zeytinyağı piyasasında daha belirgin roller üstlenmesine neden olabileceği ifade edilen açıklamada, İspanya, İtalya ve Yunanistan gibi geleneksel üreticilerin baskın konumlarını koruyacakları, ancak Tunus ve Türkiye gibi ülkelerin üretimlerini artırarak küresel ticarette daha belirgin hale geldikleri kaydedildi.

Açıklamada, Türkiye'nin üretim ve ihracattaki artışla küresel pazarda rekabetçi bir tedarikçi olarak öne çıktığı vurgulandı.

Açıklamada, "ABD ithalatı açısından bakıldığında, İspanya ve İtalya başlıca tedarikçiler olmaya devam ederken, onları Tunus ve Türkiye takip etmektedir. Özellikle Türkiye'den yapılan ithalatın son sezonlarda artması, ülkenin küresel pazarda rekabetçi bir tedarikçi olarak yükselen rolünü göstermektedir." ifadelerine yer verildi.