Türkiye'de AR-GE Yatırımlarına Dev Destek: Vergi Teşvikleri 169 Milyar Lirayı Aşarak Rekor Kırdı

Türkiye'nin teknolojik dönüşüm ve inovasyon odaklı büyüme hedefleri doğrultusunda, araştırma ve geliştirme (AR-GE) faaliyetlerine sağlanan devlet destekleri hız kesmeden büyümeye devam ediyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan 2025 yılı dolaylı AR-GE teşvik verileri, bu alandaki finansal desteklerin tarihi bir zirveye ulaştığını gözler önüne serdi. Verilere göre, AR-GE çalışmalarını teşvik etmek amacıyla uygulanan vergi kolaylıkları, bir önceki yıla kıyasla devasa bir artış gösterdi.

2024 yılında 105 milyar 977 milyon lira seviyesinde gerçekleşen AR-GE vergi teşvikleri, geçen yıl yüzde 59,5 oranında dikkat çekici bir büyüme kaydederek 169 milyar 33 milyon liraya yükseldi. Bu yüksek artış oranı, Türkiye'deki girişimlerin AR-GE projelerine olan yöneliminin ve devletin bu alandaki kararlılığının en somut göstergesi olarak yorumlandı.

Dolaylı Teşviklerde Aslan Payı Gelir Vergisi Stopajının Oldu

Girişimlerin AR-GE faaliyetlerini desteklemek amacıyla sunulan dolaylı teşvik mekanizmaları incelendiğinde, en yüksek finansal katkının gelir vergisi stopaj desteğiyle sağlandığı görülüyor. Geçen yıl dolaylı AR-GE teşviklerinden yararlanan şirketler, 86 milyar 105 milyon liralık payla en çok gelir vergisi stopaj desteğinden faydalandı. Bu kalemi, 81 milyar 63 milyon lirayla kurumlar vergisi muafiyetleri takip etti. Listenin devamında ise 1 milyar 725 milyon lirayla gelir vergisi ve 141 milyon lirayla katma değer vergisi (KDV) destekleri yer aldı.

Oransal olarak bakıldığında, beyan edilen AR-GE harcamaları üzerinden sağlanan dolaylı teşviklerin yüzde 50,9'u doğrudan gelir vergisi stopaj desteğinden oluştu. Geriye kalan yüzde 49,1'lik kısım ise kurumlar vergisi, gelir vergisi ve KDV teşviklerinin toplamından meydana geldi.

Teknoloji ve İmalat Sektörleri Teşvik Yarışında Öne Çıktı

2025 yılında AR-GE odaklı vergi teşviklerinden yararlanan toplam girişim sayısı 11 bin 835 olarak kayıtlara geçti. Teşviklerden yararlanmak adına beyanname veren girişimlerin ana faaliyet alanları analiz edildiğinde, teknoloji ve üretim sektörlerinin ağırlığı net bir şekilde hissedildi. İlk sırada 6 bin 98 girişim ile bilgi ve iletişim sektörü yer alırken, onu 2 bin 421 girişim ile imalat sanayisi ve 1627 girişim ile mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler izledi.

Yasal mevzuatlar çerçevesinde sağlanan desteklerin dağılımı da dikkat çekici detaylar barındırıyor. 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında sağlanan gelir ve kurumlar vergisi AR-GE teşvik tutarı 43 milyar 227 milyon lira oldu. Bu desteğin aslan payını yüzde 71,2 ile bilgi ve iletişim sektörü alırken, imalat sanayisi yüzde 14,5, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler ise yüzde 5,9 pay aldı.

Diğer yandan, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında sağlanan gelir ve kurumlar vergisi teşvik tutarı ise 39 milyar 561 milyon lira olarak gerçekleşti. Bu kanun kapsamındaki desteklerin yüzde 72,9'u imalat sanayisine giderken, bilgi ve iletişim sektörü yüzde 14,7, finans ve sigorta faaliyetleri ise yüzde 4,1 oranında pay aldı.

Gelir ve kurumlar vergisi kapsamında AR-GE desteği alan toplam 7 bin 87 girişimin kanuni dağılımına bakıldığında, 5 bin 321'inin (yüzde 75,1) 4691 sayılı Kanun'dan, 1766'sının (yüzde 24,9) ise 5746 sayılı Kanun'dan yararlandığı görüldü. Sektörel bazda imalat sanayisindeki girişimlerin yüzde 82,1'i tercihini 5746 sayılı Kanun'dan yana kullanırken, bilgi ve iletişim sektörünün yüzde 84,1'i ile mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetlerin yüzde 81,1'i 4691 sayılı Kanun kapsamında desteklendi.

KOBİ'ler Sayıca Lider, Büyük Ölçekli Şirketler Bütçede Önde

2025 yılında uygulanan 86 milyar 105 milyon liralık toplam gelir vergisi stopaj teşvikinde de kanunların etkisi büyüktü. 5746 sayılı Kanun kapsamında 3 bin 88 girişim toplam 37 milyar 290 milyon lira stopaj desteği alırken, 4691 sayılı Kanun kapsamında 8 bin 244 girişim 48 milyar 815 milyon liralık destekten yararlandı.

Teşvik alan şirketlerin büyüklüklerine göre yapılan analiz ise ilginç bir tabloyu ortaya koydu. Teşvik alan 11 bin 835 girişimin yüzde 89,5'ini KOBİ'ler oluşturdu. Girişim sayısı bazında büyük ölçekli firmaların payı yalnızca yüzde 10,5 olmasına rağmen, bu büyük ölçekli kuruluşlar toplam dolaylı AR-GE teşviklerinin yüzde 61,8'ini tek başına aldı.

KOBİ'lerin dolaylı AR-GE teşviklerinden aldığı toplam pay ise yüzde 38,2 seviyesinde kaldı. KOBİ'lere sağlanan toplam 64 milyar 596 milyon liralık dolaylı AR-GE teşvik havuzunun kendi içindeki dağılımında ise orta ölçekli girişimler yüzde 61,1 ile liderliği göğüsledi. Küçük ölçekli girişimler bu pastadan yüzde 32,1 pay alırken, mikro ölçekli girişimlerin payı ise yüzde 6,8 olarak gerçekleşti.