Türkiýede gözleg we gözleg işlerine ägirt uly goldaw: Salgyt ýeňillikleri 169 milliard liradan geçip, rekord goýdy
TÜİK maglumatlaryna görä, Ylmy-barlag işleri üçin gytaklaýyn salgyt ýeňillikleri 59,5 göterim ýokarlandy we 169 milliard 33 million lira ýetdi.
Türkiye tehnologiki özgerişlere we innowasiýa gönükdirilen ösüş maksatlaryna laýyklykda hökümet gözleg we ösüş (R&D) çärelerine berilýän goldawlar yzygiderli ösmegini dowam etdirýär. Türk statistika instituty (TUIK) tarapyndan yglan edilen 2025 gytaklaýyn gözleg we höweslendiriş maglumatlary bu ugurdaky maliýe goldawynyň taryhy derejä ýetendigini ýüze çykardy. Maglumatlara görä, gözleg we gözleg işlerini höweslendirmek üçin ulanylýan salgyt desgalary geçen ýyl bilen deňeşdirilende ep-esli ýokarlandy.
2024-nji ýylda 105 milliard 977 million lira derejesinde bolan R&D salgyt ýeňillikleri geçen ýyl 59,5 göterim ösüş gazanyp, 169 milliard 33 million lira boldy. Bu ýokary ösüş depgini, Türkiýedäki kärhanalaryň gözleg we gözleg taslamalaryna gönükdirilmeginiň we bu ugurda döwletiň kesgitlenmeginiň iň anyk görkezijisi hökmünde düşündirildi.
Gytaklaýyn höweslendirişleriň arslan paýy girdeji salgydyny saklamak
boldyKärhanalaryň Ylmy-barlag işlerini goldamak üçin hödürlenýän gytaklaýyn höweslendiriş mehanizmleri gözden geçirilende, iň ýokary maliýe goşantynyň girdeji salgydyny saklamak goldawy bilen üpjün edilýändigi görünýär. Geçen ýyl gytaklaýyn gözleg we höweslendirişlerden peýdalanan kompaniýalar, 86 milliard 105 million lira paýy bilen girdeji salgydyny saklamak goldawyndan iň köp peýdalandy. Bu madda 81 milliard 63 million lira bilen salgytdan boşadyldy. Sanawyň galan böleginde 1 milliard 725 million lira girdeji salgydy we 141 million lira
goşmaça baha salgydy (goşulan baha üçin salgydyň) goldawy bar.Deňeşdirilende, yglan edilen Ylmy-gözleg çykdajylarynyň üsti bilen berilýän gytaklaýyn höweslendirmeleriň 50,9 göterimi göni girdeji salgydyny saklamak goldawyndan ybaratdy. Galan 49.1 göterimi korporatiw salgyt, girdeji salgydy we goşulan baha üçin salgydyň jemi boldy.
Tehnologiýa we önümçilik pudaklary höweslendiriş ýaryşynda tapawutlanýar
2025-nji ýylda gözleg we gözleg salgyt ýeňilliklerinden peýdalanýan kärhanalaryň umumy sany 11 müň 835 hökmünde hasaba alyndy. Höweslendirişlerden peýdalanmak üçin beýannama beren kärhanalaryň esasy iş ugurlary seljerilende tehnologiýa we önümçilik pudaklarynyň agramy aýdyň duýuldy. Maglumat we aragatnaşyk pudagy 6 müň 98 kärhana bilen birinji orunda dursa-da, 2 müň 421 kärhana bilen önümçilik pudagy we 1627 kärhana
bilen hünär, ylmy we tehniki işler birinji orunda durýar.Hukuk kadalarynyň çäginde berilýän goldawlaryň paýlanyşynda ajaýyp jikme-jiklikler hem bar. 4691 belgili Tehnologiýa Ösüş Zonalary Kanunynyň çäginde göz öňünde tutulan girdeji we kärhana salgyt we gözleg höweslendiriş mukdary 43 milliard 227 million lira boldy. Bu goldawyň iň uly paýy maglumat we aragatnaşyk pudagy 71,2 göterim, önümçilik pudagy 14,5 göterim, hünär, ylmy we tehniki işler 5,9 göterim aldy.
Beýleki tarapdan, gözleg, ösüş we dizaýn çärelerini goldamak baradaky 5746-njy Kanunyň çäginde göz öňünde tutulan girdeji we kärhana salgyt ýeňillikleri 39 milliard 561 million lira boldy. Bu kanunyň çägindäki goldawlaryň 72,9 göterimi önümçilik pudagyna giden bolsa, maglumat we aragatnaşyk pudagy 14,7 göterim, maliýe we ätiýaçlandyryş işleri bolsa 4,1 göterim paý aldy.
Girdejileriň we kärhanalaryň salgytlarynyň çäginde R&D goldawyny alýan 7 müň 87 kärhananyň kanuny paýlanyşyna seredenimizde, 4691 belgili kanundan 5 müň 321 (75,1 göterim) peýdalanýandygy, pudaklaýyn esasda bolsa, pudaklaryň 82.1 göterimi, pudaklaryň 82.1 göterimi. Hünär, ylmy we tehniki işleriň 81,1 göterimi 4691-nji Kanunyň çäginde goldanyldy.
KOK-lar sanlarda öňdebaryjy, Uly göwrümli kompaniýalar býudjetde öňdebaryjy
Kanunlar 2025-nji ýylda ulanylan 86 milliard 105 million lira girdeji salgydyny saklamak höweslendirişine uly täsir etdi. 5746 belgili Kanunyň çäginde 3 müň 88 kärhana jemi 37 milliard 290 million lira goldaw goldawyny aldy, 4691 belgili kanunyň çäginde bolsa, 8 müň 244 kärhana
Höweslendiriş alýan kompaniýalaryň göwrümine görä geçirilen derňew gyzykly bir suraty ýüze çykardy. Höweslendiriş alan 11 müň 835 kärhananyň 89,5 göterimi KOK-lardy. Kärhanalaryň sany boýunça iri kompaniýalaryň paýy bary-ýogy 10,5 göterim bolsa-da, bu iri guramalaryň diňe gytaklaýyn gözleg işleriniň umumy höwesleriniň 61,8 göterimi aldy.
KOK-laryň gytaklaýyn gözleg we höweslendiriş çärelerinden alýan umumy paýy 38,2 göterimde galdy. KOK-a berlen 64 milliard 596 million liradan ybarat gytaklaýyn gözleg we höweslendiriş howuzynyň paýlanyşynda orta kärhanalar 61,1 göterim bilen öňdäki orunlary eýeledi. Kiçi kärhanalar bu tortuň 32,1 göterim paýyny alýan bolsa, kiçi göwrümli kärhanalaryň paýy 6,8 göterim boldy.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!