Türkiye'den Yapay Zeka Devrimi: Dev Fabrikalar ve Milyarlık Fonlarla Yeni Dönem Başlıyor

Türkiye, küresel teknoloji yarışında öncü bir rol üstlenmek adına yapay zeka alanındaki yatırım ve üretim ekosistemini baştan aşağı yenileyecek devasa bir hamleye imza atıyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan 2026-2030 dönemi Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı kapsamında, "yapay zeka büyüme bölgeleri" ve "yapay zeka fabrikaları" kurulacak. Bu stratejik adımla birlikte, temel araştırmalardan girişimlerin küresel ölçekte büyümesine kadar uzanan iki aşamalı bir finansman mekanizması hayata geçirilecek. Kamu bütçesi, özel sektör yatırımları, uluslararası fonlar ve kamu-özel ortaklıkları gibi finansal araçların seferber edileceği bu süreçte, Türkiye ekonomisine 1 trilyon lirayı aşan bir katma değer kazandırılması hedefleniyor.

Yapay Zeka Büyüme Bölgeleri ve "Yapay Zeka Fabrikaları" Geliyor

Büyük ölçekli veri merkezleri ile yapay zeka yatırımlarına ivme kazandırmak amacıyla, enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısı önceden hazırlanmış özel statülü yapay zeka büyüme bölgeleri kuruluyor. Hızlı izin ve ruhsat süreçleriyle desteklenecek bu bölgeler, yüksek kapasiteli yedekli fiber optik bağlantılarla donatılacak. Bölgelerin bünyesinde, birden fazla şirketin ortaklaşa yararlanabileceği yüksek performanslı hesaplama gücüne sahip yapay zeka fabrikaları yükselecek. Düşük karbon emisyonlu yeşil elektrik enerjisiyle çalışacak bu fabrikalar; veri alanları, gelişmiş modelleme araçları, test ortamları ve ticarileştirme desteklerini tek bir çatı altında birleştirecek. Bölgedeki öncü (ankraj) yatırımcıların, KOBİ'lere, yerli start-up'lara ve araştırmacılara mentorluk yapması ve kapasite ayırması zorunlu olacak.

Takvime göre, önümüzdeki bir yıl içinde ilk yapay zeka büyüme bölgesinin ilan edilmesi ve öncü yatırımcıların belirlenmesi planlanıyor. 2027 yılı sonuna kadar en az bir bölgenin ilk fazıyla faaliyete geçmesi hedeflenirken, 2028 yılı sonuna gelindiğinde ise en az 5 büyüme bölgesinin ilan edilmiş olması, bunlardan en az 3'ünün aktif çalışması, ayrıca 3 bölgesel mükemmeliyet merkezi ile 6 erişim noktasının hizmete sunulması öngörülüyor. Faaliyete geçen bu devasa altyapıların en az yüzde 70 kapasite kullanım oranına ulaşması amaçlanıyor.

25 Milyar Liralık Çift Katmanlı "Finansman Merdiveni"

Girişimlerin fikir aşamasından küresel pazara açılmasına kadar olan finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla iki farklı fona dayanan Yapay Zeka Finansman Merdiveni kuruluyor. Bu mekanizmanın ilk basamağını oluşturan Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu, temel ve uygulamalı araştırmalar ile erken aşama projelere odaklanacak. En az 10 milyar lira büyüklüğe sahip olacak bu fonla desteklenen projelerin en az yüzde 40'ının prototip veya pilot uygulama seviyesine ulaşması şart koşulacak.

Araştırma safhasını başarıyla tamamlayan veya rüştünü ispatlamış yerli girişimler ise finansman merdiveninin ikinci basamağı olan Yapay Zeka Büyüme Fonu ile desteklenecek. Toplamda 15 milyar lira bütçeye sahip olacak bu fonla en az 20 yapay zeka girişiminin büyümesine doğrudan katkı sağlanacak. Kamu kaynaklarının kaldıraç etkisiyle, kullanılan her bir birim kamu bütçesine karşılık en az iki birim özel sektör sermayesinin harekete geçirilmesi hedefleniyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumluluğundaki bu devasa finansal mimari; Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK ve Türkiye Varlık Fonu işbirliğiyle yönetilecek.

KOBİ’lere Yapay Zeka Kuponu ve 10 Milyar Dolarlık Yatırım Hedefi

Yapay zeka teknolojilerinin tabana yayılması amacıyla, ilk 12 aylık süreçte küçük ve orta ölçekli işletmeler ile girişimcilere en az 1000 adet yapay zeka kuponu dağıtılacak. Destek alan projelerin en az yarısının sahada pilot uygulamaya geçmesi ve bunların en az üçte birinin ticari bir ürüne dönüşmesi hedefleniyor. Geliştirme süreçlerinin hızlandırılması amacıyla denemeden pilota geçiş süresi maksimum 4 ay, pilottan nihai ürüne geçiş süresi ise en fazla 6 ay ile sınırlandırılacak. Bu pilot projelerin işletmelerde ortalama en az yüzde 10 verimlilik artışı sağlaması bekleniyor.

Türkiye, 2030 yılına kadar yapay zeka ve veri merkezi alanında özel sektör öncülüğünde en az 10 milyar dolarlık yatırımı harekete geçirmeyi ve 1 gigavatlık kurulu güce ulaşmayı hedefliyor. Bu yatırımların ana teşvik mekanizmasını ise HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamındaki çağrılar oluşturacak. Küresel yatırımcıların bürokratik süreçlerini kolaylaştırmak amacıyla kurulacak "tek pencere" sistemi sayesinde, ön uygunluk değerlendirmeleri ve yatırım yol haritaları en geç 30 iş günü içinde tamamlanacak. Ayrıca, 2028 yılı sonuna kadar geliştirilecek yerli sektörel yapay zeka modelleriyle, yurt dışında en az 25 kurumsal kurulum yapılması, 10 lisanslama anlaşmasına imza atılması ve 100 milyon liralık model ihracat geliri elde edilmesi hedefleniyor.