100 ýyldan birinjisi: Boliwiýa tokaýlarynda täze pişigiň görnüşleri ýüze çykaryldy!

Boliwiýanyň päk tokaýlarynda geçirilen genetiki gözlegler ylmy dünýäde tolgunma döreden taryhy açyş etdi. Bir asyr töweregi wagt bäri ünsden düşmedik kiçijik menekli pişik görnüşleri, beýleki ýabany pişikler bilen bulaşdy, ösen DNK derňewi netijesinde ahyrsoňy ýüze çykaryldy. Bu açyş, planetamyzyň henizem açylmadyk näçeräk syryny ýene bir gezek açdy.

Görnüşleri aldaýar: 100 ýyllyk ýalňyş düşünje

Öý pişiginiň ululygyndaky bu kiçijik ýabany haýwan, özboluşly tegmilleri we zolaklary sebäpli bir asyrdan gowrak wagt bäri şuňa meňzeş görnüşler bilen bulaşyp gelýär. Alymlaryň jikme-jik genetiki gözlegleriniň netijesinde bu syrly haýwanyň hakykatdanam düýbünden başga bir görnüşdigi subut edildi. Ylmy edebiýata Leopardus tilcayo (Tilkaýa pişigi) hökmünde girizilen bu täze görnüşiň Günorta we Merkezi Amerikada giňden ýaýran "gaplaň pişikleri" diýlip atlandyrylýan ýörite topara degişlidigi kesgitlenildi. Gözleg topary bu möhüm açyşyň, Boliwiýanyň ungungas sebitindäki baý, ýöne düşünilmedik biodürlülige yşyk açýandygyny mälim etdi.

Tigrino, öý pişigi bolar öýdüp, açyşyň açary boldy

Bu adatdan daşary açyş prosesinde iň uly maglumat, Boliwiýanyň ýabany tebigat halas ediş merkezinde gorag astynda saklanýan Tigrino atly 10 ýaşly pişik boldy. Birnäçe ýyl mundan ozal tokaýda pişik hökmünde tapylan Tigrino, ony halas eden adamlar adaty bir öý pişigi diýip ýalňyşypdyr. Şeýle-de bolsa, haýwan ulalansoň, ýabany gylyk-häsiýetleri we adaty bolmadyk morfologiki aýratynlyklary onuň adaty öý pişigi däldigini görkezdi. Boliwiýada meýletinçi bolup işleýän alym Paola Nogales-Ascarrunz Tigrinonyň gören pursatynda başga bir görnüş bolup biljekdigini duýdy we ungungas sebitindäki şuňa meňzeş ýabany haýwanlaryň ýazgylaryny çuňňur öwrenmek kararyna geldi.

DNK derňewi gaplaň pişikleriniň syryny çözdi

Tigrinodan alnan nusgalardan başga-da, alymlar tebigatda ýaşaýan beýleki adamlardan DNK maglumatlary we dürli muzeýlerde arhiw nusgalaryny ýygnadylar. Abraýly ylmy journalurnalda Häzirki biologiýa neşir edilen gözlegiň netijesi, gaplaň pişik toparynyň genetiki gurluşynyň garaşylýandan has çylşyrymlydygyny ýüze çykardy. Bu toparda diňe üç görnüş bar diýip pikir edilse-de, täze tapyndylar bilen bu sanyň bäş dürli görnüşe çenli artyp biljekdigine düşünildi. Milli muzeýler Şotlandiýanyň süýdemdirijiler boýunça hünärmeni Endrýu Kitçener bu jandarlary klassifikasiýa etmek, Günorta Amerikaly ownuk pişikleriň fiziki meňzeşligi we elýeterli nusgalaryň ýoklugy sebäpli köp ýyllaryň dowamynda kyn mesele bolandygyny tassyklady.

Diňe bir wekil ýaşaýar: Gorap saklamak tagallalary möhümdir

Tapyndylaryň iň täsir galdyryjy we aladalandyrýan tarapy, Tigrinonyň häzirki wagtda Leopardus tilcayo görnüşleriniň tassyklanan ýeke-täk janly wekili bolmagydyr. Gözlegçiler bu görnüşiň beýleki adamlarynyň Boliwiýanyň degilmedik ýabany tokaýlarynda ýaşaýandyklaryna ynanýan bolsalar-da, resmi taýdan başga bir jandar tapylmady. Oksford uniwersitetiniň gözleginiň awtorlary Karolin Sartor, bu açyşyň tebigaty goramak biologiýasy taýdan ähmiýetine ünsi çekip, bir görnüşi barlygyny we ýaşaýan ýerlerini doly kartalaşdyrmazdan goramagyň mümkin däldigini aýtdy. Tokaý tokaýlaryny kesmek, ýaşaýyş ýerleriniň gysylmagy we bikanun aw ýaly howplar bu duýgur jandarlaryň geljegine howp salýar.

Bütin dünýäde öň kesgitlenen 41 diri pişik görnüşi bardy. Bu täze açyş we gaplaň pişigi toparynda bolup biljek täze taksonomiki bölünişikleriň resmileşdirilmegi bilen dünýädäki pişik görnüşleriniň sanynyň 44 ýa-da ondanam köpelip biljekdigi mälim edildi. Boliwiýa tokaýlarynda ýüz ýyldan gowrak wagt bäri görünýän we duýulmaýan bu syrly ýabany pişik, häzirki genetiki ylym sebäpli tebigy taryhda öz ornuny aldy.

SIZI BOLANOK: Ysraýyl telewideniýesinde 'Maksatly hüjüm' boýun alma! 'Türkiye dört çärýekden gurşalan' howsala: 'Ot halkasyndaky boşluk' Habarlary görmek