2025 Çykdajy tendensiýalary: Üç esasy zat iň köp sarp etdi

Türk statistika institutynyň (TUIK) 2025-nji ýyldaky maglumatlaryna görä, öý hojalygynyň býudjet paýlanyşynda düýpli üýtgeşmeler bolup geçdi. Maglumatlara görä, 2025-nji ýylda ýaşaýyş jaý we kärende çykdajylary öý býudjetiniň iň uly paýyny aldy. Bu ýagdaý esasanam ykdysady şertleriň täsiri bilen ünsi özüne çekýär. Kokaeli uniwersitetiniň Ykdysadyýet bölüminiň mugallymy Dos. Doktor Özgür Baýram Soýlu bu ýagdaýy inflýasiýa we kärende bahalarynyň ýokarlanmagy bilen baglanyşdyrýar. Soýlunyň pikiriçe, bu ýokarlandyryşlar býudjetiň ep-esli bölegini ýaşaýyş çykdajylaryna bölüp bermäge mejbur etdi. Soýlu, ýangyjyň bahasynyň ýokarlanmagy we jemgyýetçilik transportynda çykdajylaryň ýokarlanmagy transport çykdajylaryny ýokarlandyrýandygyny aýtdy. Bu ýagdaý, esasanam uly şäherlerde ýaşaýanlar üçin möhüm çykdajy bolup durýar.

Iýmit çykdajylarynyň býudjetdäki ýeri

Iýmit we alkogolsyz içgi çykdajylary býudjetde 17,3 göterim paý bilen üçünji orny eýeledi. Şeýle-de bolsa, bu çykdajy maddasynda galyndylaryň köpdügi bellärliklidir. Soýlu, öý hojalygynyň söwda meýilnamalarynda seresap bolmalydygyny, esasanam täze miweleriň we gök önümleriň galyndylaryna ünsi çekmelidigini aýtdy.

-eke-täk öý hojalygynyň çykdajy nusgasy

TÜİK maglumatlaryna görä, bir adamlyk öýler ýaşaýyş jaýy we kärendesi üçin býudjetleriniň 41 göterimini bölýär. Bu ýagdaý, jaýda ýaşaýanlaryň sanyna baglylykda býudjetiň ugruny üýtgetmegine sebäp bolýar. Housingaşaýyş jaýy we kärende çykdajylary bir adamlyk öýlerde has köp paý alsa-da, bu öý uly öýlerde peselip biler.

Çykdajylaryň girdejiler boýunça paýlanyşy

Çykdajylar hem öý girdejilerine görä üýtgeýär. Iň pes girdeji toparyndaky hojalyklar býudjetiniň 67,9 göterimini ýaşaýyş jaýyna, kärendesine we azyk önümlerine bölýän bolsa, iň ýokary girdeji toparyndaky maşgalalar transport üçin has köp býudjet bölýärler. Bu tapawut, çykdajylaryň ileri tutulýan ugurlarynyň girdeji derejesine görä üýtgeýändigini görkezýär.

Galyndylaryň ykdysady ölçegleri

Täze miweler we gök önümler möhüm mesele hasaplanýan azyk galyndylarynda tapawutlanýar. Öý hojalygy bu önümleriň 39,7 göterimini biderek sarp eden bolsa, çöregiň galyndy derejesi 32,5 göterim hökmünde hasaba alyndy. Bu galyndylar öý hojalygynyň býudjetine goşmaça ykdysady ýük salýar.

Netije we geljekdäki garaşyşlar

2025-nji ýyl üçin öý býudjet maglumatlary ykdysady şertleriň we bahalaryň ýokarlanmagynyň öý çykdajylaryna edýän täsirini görkezýär. Öňümizdäki ýyllarda ykdysady durnuklylyk gazanylmasa, ýaşaýyş jaý we kärende çykdajylarynyň býudjetdäki köp böleginiň dowam etjekdigi çak edilýär.