ABŞ we Eýran elektron düşünişmek Memorandumy

Täzelikler: Uzak dowam eden dartgynlylykdan soň ABŞ we Eýran 14 maddalyk düşünişmek memorandumyna elektron görnüşinde gol çekmek bilen möhüm ädim ätdiler. Ak tamyň beren beýanatyna görä ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bu taryhy şertnamany tassyklady. Edil şonuň ýaly-da, Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ysmaýyl Bekaýi iki ýurduň liderleriniň bu şertnama elektron görnüşde gol çekendiklerini aýtdy. Ylalaşyk, esasanam Liwan ýaly sebitlerde konfliktleri bes etmegi maksat edinýär. Iki ýurt hem birek-biregiň özygtyýarlylygyna hormat goýmagy we birek-biregiň içerki işlerine goşulmazlygy ýüregine düwdi. Soňky şertnamanyň 60 günüň içinde tamamlanmagy meýilleşdirilýär, ýöne bu döwür özara ylalaşyk arkaly uzaldylyp bilner.

Deňiz gabawy we söwdanyň täzeden başlamagy

Şertnama gol çekilenden soň ABŞ Eýranyň deňiz gabawyny ýatyryp başlar we 30 günüň içinde doly tamamlanar. Bu döwürde täjirçilik gämileriniň gatnawy hem kadaly ýagdaýa geler. Eýran, Hormuz bogazynda söwda gämileriniň howpsuz geçmegini üpjün etmek üçin zerur çäreleri görer we bu düzgünler 30 günüň içinde güýje girer. Mundan başga-da, Eýran Pars aýlagynyň beýleki kenarýaka döwletleri bilen gepleşikler geçirmek arkaly Hormuz bogazynda geljekdäki deňiz hyzmatlaryny kesgitlär.

Ykdysady ösüş we dikeldiş prosesi

ABŞ 300 milliard dollarlyk meýilnama taýýarlamak bilen Eýranyň ykdysady ösüşine goldaw berjekdigini mälim etdi. Bu meýilnamanyň durmuşa geçirilmegi gutarnykly şertnamanyň çäginde kesgitlener. Mundan başga-da, ABŞ Eýrana garşy ykdysady sanksiýalary ýatyrmagy wada berdi. Bu amal, Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi kararlaryna we Halkara Atom Energiýasy Guramasy (IAEA) kararlaryna laýyklykda amala aşyrylar. ABŞ we Eýran ýadro materiallaryny ýok etmek we ýadro programmasy boýunça gepleşikleri dowam etdirer. Taraplar gepleşikleriň üstünlikli alnyp barylmagy üçin zerur çäreleri görer we özara ylalaşyga gelmegi maksat edinýär. Bu şertnama Eýranyň we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň diplomatik çözgüt tapmaga ygrarlydygyny görkezýär. Pakistan, Kataryň goldawy bilen bu prosesi tehniki derejede goldar we Şweýsariýada resmi dabara gurar. Şerif bu şertnama goşant goşan Saud Arabystanynyň, Türkiýäniň we Müsüriň ýolbaşçylaryna minnetdarlyk bildirdi. Bu gol çekişlik dabarasy, Fransiýanyň prezidenti Emmanuel Makron tarapyndan Trumpyň hormatyna geçirilen agşamlyk naharynda boldy. Ak tam bu taryhy pursatyň şekillerini resmi sosial media hasaplarynda paýlaşdy.

Netije we geljekdäki garaşyşlar

Ylalaşygyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi Eastakyn Gündogarda parahatçylyk we durnuklylyk üçin möhüm ädim hasaplanýar. Öňümizdäki günlerde gutarnykly şertnamanyň jikme-jiklikleri aýdyň bolar we sebitdäki beýleki ýurtlaryň bu işdäki roly has aýdyň bolar. Ylalaşygyň doly ýerine ýetirilmegi ABŞ-Eýran gatnaşyklarynda täze eýýamyň başlangyjy bolup biler.