ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gapma-garşylykly gepleşikler: learadro şertnamasy

ABŞ we Eýran arasynda gol çekilen şertnamadan soň taraplaryň beýannamalarynyň arasynda aç-açan gapma-garşylyklar ýüze çykýar. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump Eýranyň ýadro programmasy boýunça barlaglaryň doly kabul edilendigini, ýogsam gepleşikleriň gutarjakdygyny aýtdy. Şeýle hem, Eýran tarapyndan edilen möhüm eglişikler sebäpli Hormuz bogazynyň açyk bolmagyna rugsat berildi we deňiz gabawy ýatyryldy. Şeýle-de bolsa, gabawyň gaýtadan dikeldilmegi zerur bolsa, ähli gämileriň durjakdygyny aýtdy. Bu ýagdaý sebitdäki söwdanyň üznüksiz dowam etmegi üçin möhüm ähmiýete eýe.

Hormuz bogazy dünýä nebit transportynyň möhüm arteriýalarynyň biri hökmünde tanalýar we Trumpyň bu sözleri halkara söwdasynyň akymyna göni täsir edip biler. Bosfor bogazyndan bir günde daşalýan nebitiň mukdarynyň 19 million barrele barabardygyny mälim eden Trump, nebitiň bahasynyň aşaklaýandygyny we dünýäde howpsuzlygyň ýokarlanandygyny aýtdy.

Ykdysady konsessiýalar we ABŞ-nyň gözegçiligi

Beýleki tarapdan, Trump ABŞ-nyň Gazna ministrligi tarapyndan boşadyljak Eýranyň emläkleriniň we sanksiýalar sebäpli boşadyljakdygyny mälim etdi. Bu çeşmeleriň amerikan öndürijilerinden azyk we lukmançylyk enjamlaryny satyn almak üçin ulanyljakdygyny mälim etdi.

Bu ykdysady ädimler Eýranyň halkara bazarlaryna çykmagyny çäklendirýär, şol bir wagtyň özünde ýurduň ykdysady garaşsyzlygy barada çekişmelere sebäp bolup biler. Eýran bu ýagdaýy kabul etmese, geljekde ykdysady sanksiýalaryň ýene gün tertibine gelmegi ähtimal.

Eýrandan gelen reaksiýalar

Eýranyň aýdan sözleri ABŞ-nyň talaplaryna jogap bermedi. Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ismail Bekayi doňdurylan emläkleriň boşadylandan soň önüm satyn almak üçin ulanyljakdygyny öňe sürdi. Bekaýi bu emläkleriň ýurduň bähbitlerine laýyklykda ulanyljakdygyny aýtdy.

Bekaýi ýadro meseleleri boýunça gepleşikleriň we sanksiýalaryň ýatyrylmagy düşünişmek memorandumynda borçnamalaryň ýerine ýetirilmegine baglydygyny aýtdy. Şeýle hem, Eýranyň goranyş kuwwatynyň we raketa maksatnamasynyň gepleşikleriň temasy däldigini mälim etdi.

Geljekde bolup biljek ösüşler

Bu sözler ABŞ bilen Eýranyň ballistik raketa programmasy barada tehniki gepleşiklerde ylalaşyk gazanyp bolmajakdygyny görkezýär. Eýranyň metbugaty ýurduň ballistik raketa programmasy barada gepleşik geçirilmejekdigini mälim etse-de, ABŞ-nyň bu meselede tutanýerliligi iki ýurduň arasyndaky dartgynlygy artdyryp biler. Şerif, gepleşikler üstünlikli tamamlan halatynda düşünişmek memorandumynyň 60 günüň içinde hemişelik şertnama öwrülip biljekdigini aýtdy.

Şweýsariýada geçirilen gepleşikleriň birinji tapgyrynda düşünişmek memorandumynyň durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşykly tehniki jikme-jiklikleriň ara alnyp maslahatlaşylandygyny aýtdy. Taraplar gutarnykly ylalaşyga gelmek üçin ýol kartasy barada ylalaşdylar.

Eýranyň uçarman programmasy we sinhron floty

Eýranyň üstünden atylandan soň halas edilen amerikan söweş uçarynyň aýdan sözleri ajaýyp jikme-jiklikleri açdy. CNN-iň aýratyn hasabatyna görä, uçar, uçardan bökmezden ozal howada sinhron uçýan köp sanly eýran uçaryny görendigini aýtdy. Bu beýannama, Eýranyň pilotsyz howa ulaglary programmasyndaky mümkinçilikleri barada aladalary döredip biler.

Hünärmenler munuň Eýranyň uçarmançylyk mümkinçiliklerinde düýpli ösüşi görkezip biljekdigine ynanýarlar. Uçar hakykatdanam flotuň sinhronlaşma hereketini gören bolsa, bu Eýranyň harby kuwwatynyň düýpli gowulaşmagyny aňladyp biler. Bu Pezeşkianyň uruş başlany bäri daşary ýurda ilkinji saparydy. Saparyň dowamynda energiýa, söwda we sebitleýin howpsuzlyk meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

Pezeshkian mobilizasiýasy Yslamabatda bolup geçýän mahaly, Eýranyň prezidentiniň uçaryna Pakistan howa güýçleriniň uçarlary ýoldaş boldy. Peşeşkýan, Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari we premýer-ministr Şehbaz Şerif -iň suratlary şäheriň köçelerinde asyldy. data-src = "https://devlet-tc.hel1. data-inline-image = "true">

Netije we baha bermek

ABŞ bilen Eýranyň arasynda dowam edýän gepleşikler iki ýurduň arasyndaky taryhy duşmançylyga garamazdan diplomatik çözgüt gözlemegiň dowam edýändigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, taraplaryň ýadro programmasy we goranyş kuwwaty ýaly möhüm meseleler boýunça tapawutlary saklamagy şertnamanyň geljegini näbellidir. Öňümizdäki aýlarda bu gepleşikleriň netijelerine baglylykda sebitde täze ösüşler bolup biler.