ABŞ-dan taryhy kosmos beýany: Aýyň töwereginde söweşe taýýarlyk başlandy

ABŞ-nyň harby ganatynyň soňky beýanatlary global howpsuzlyk paradigmasynyň indi ýeriň çäklerinden we kosmos çuňlugyna geçendigini görkezýär. ABŞ-nyň Baş sekretary Dan Keýn Amerikan goşunynyň harby strategiýalarynda taryhy öwrülişik pursatynyň gazanylandygyny aýtdy we goşunlaryň diňe Eartheriň orbitasynda däl, eýsem Aýyň töweregindäki strategiki sebitlerde-de bolup biljek söweşe taýyn bolmalydygyny aýtdy.

Deňiz düýbünden Aý orbitasyna çenli täze söweş doktrinasy

Waşingtonyň golaýynda geçirilen abraýly howa, kosmos we kiber konferensiýasynda harby işgärlere we goranmak pudagynyň wekillerine ýüzlenip general Dan Keýn ajaýyp habarlar berdi. Keýn ABŞ-nyň medaragly Güýçleriniň "deňiz deňzinden Aýyň orbitasyna çenli uzalyp gidýän giň geografiýada söweşmäge, çydamaga we mutlak ýeňiş gazanmaga taýyn" bolmak üçin indi gurluş taýdan özgerişlikleriň bolmalydygyny aýtdy. Bu sözler, surfaceeriň we Aýyň arasyndaky möhüm sebiti öz içine alýan "sislunar" sebitiniň geljekde harby operasiýa merkezine öwrüljekdigini tassyklaýar.

Keýniň aýdanlary Howa güýçleriniň sekretary Troý Meinkiň ABŞ-nyň "orbitada kosmos gözegçiligi ýaraglaryny" ösdürýändigini yglan eden şol konferensiýada eden çykyşynyň yzy bilen geldi. Pentagonyň işgärleriniň bu yzygiderli sözleri, giňişligiň diňe parahatçylykly maksatlar üçin ulanylmalydygy baradaky halkara diplomatik tejribesini we jenaplaryň ylalaşyklaryny çuňňur sarsdyrýar.

Hytaýyň we Russiýanyň howpuna garşy "kosmos gözegçiligi" strategiýasy

ABŞ-nyň kosmos güýçleriniň işgärleri, global garşydaşlarynyň kosmos gurşawyny işjeň konflikt zonasyna öwürmäge synanyşýandyklaryny öňe sürýärler. Amerikanyň Birleşen Ştatlaryny goşmak bilen köp ýurt Eartheriň orbitasyndaky emeli hemralary ýok etmek ukybyny barlasa-da, bu synaglar diňe öz passiw hemralaryna garşy geçirildi. Şeýle-de bolsa, aňtaw habarlary häzirki ýagdaýyň has çynlakaý ölçege ýetendigini görkezýär. Kosmos güýçleriniň içinde gulluk edýän Gagnon: "Habar alyş gullugy potensial duşmanlarymyzyň söweşi kosmosyň çuňlugyna çykarmak isleýändigi barada aç-açan ylalaşyga eýe."

Pekiniň administrasiýasynyň ädimlerine aýratyn ünsi çekip, Gagnon: "Hytaý Halk Respublikasy ýaly potensial garşydaşlarymyz ulgamyň çäginde, kosmosyň käbir strategiki sebitlerinde işjeň hereket edýär." Hytaý bu ugurda kosmos krizislerini dolandyrmak we harby netijeliligini ýokarlandyrmak üçin 2024-nji ýylda resmi taýdan garaşsyz harby kosmos bölümlerini döretmek arkaly bu ugurda tutanýerliligini yglan etdi.

1967 kosmos şertnamasy we ösýän kosmos goşuny

Bu dartgynlyk geçmişde gol çekilen halkara şertnamalary ýene sorag astyna alýar. ABŞ bilen Hytaýyň bilelikde gol çeken 1967-nji ýyldaky daşarky kosmos şertnamasy ähli asman jisimleriniň, esasanam Aýyň diňe parahatçylykly maksatlar üçin ulanylmagyny talap edýär. Şeýle hem şertnama ýadro ýa-da köpçülikleýin gyryş ýaraglarynyň kosmosa ýerleşdirilmegini düýbünden gadagan edýär we kosmosda ýetirýän zyýany üçin ýurtlary kanuny jogapkärçilige çekýär. Iki ýyl ozal ABŞ-nyň aňtaw gullugynyň Russiýanyň kosmosa esaslanýan ýadro ýa-da ýok ediji ýarag öndürýändigi baradaky habarlar ýaýradylandan soň, Birleşen Milletler Guramasynda kosmosyň harbylaşdyrylmagynyň öňüni almak baradaky başlangyçlar ýene-de güýçlendi.

Bu diplomatik tagallalaryň hemmesine garamazdan, harby taýýarlyklar yzygiderli dowam edýär. Gagnonyň paýlaşan maglumatlaryna görä, ABŞ ýakyn bäş ýylda kosmos güýçlerinde işleýänleriň sanyny takmynan 25 000 esgere çenli artdyrmagy meýilleşdirýär. Meýilleşdirilen işçi güýjüniň takmynan üçden iki böleginiň gönüden-göni gyzgyn çaknyşyk ssenarilerine gönükdirilen Söweş güýçleri serkerdeliginiň çäginde ulanyljakdygy mälim edildi.