Adamlar bilen goňur aýylaryň arasyndaky gapma-garşylygyň ylmy çözgüdini gözlemek

Kırykkale uniwersitetinde biologiýany öwrenen Şeýma Nur Karabekir, ýaş wagtynda şaýat bolan aýy hüjümlerinden ylham aldy we adamlar bilen goňur aýylaryň arasyndaky gapma-garşylyklary ylmy usullar arkaly çözmegi maksat edinýän taslama düzdi. TÜBİTAK tarapyndan goldanýan bu gözleg, Günbatar Gara deňiz tokaýlarynda başlanan meýdan gözlegleri bilen amala aşyrylýar.

Taslamanyň başlangyç nokady

Kastamonunyň Kastamonu etrabynyň Ortaköý etrabynda ulalan Karabekir aýylaryň çagalyk döwründe ýaşaýyş ýerlerine inip, arylara we gonamçylyklara zeper ýetirýändigini gördi. Bu başdan geçirmeler, uniwersitetde bilim alanda hemişelik çözgüt gözlemäge iterdi. Prof. Dr. Doktor Şepagat uýasy Baýdemir -iň maslahat bermegi bilen taýýarlanan "Adam-goňur aýy çaknyşygy" taslamasy TÜBİTAK-nyň "2209-A Uniwersitet Talyplary Gözleg Taslamalaryna goldaw Maksatnamasynyň" çäginde goldaw tapmaga mynasyp tapyldy. Kastamonu we Sinop. Kamera duzaklary we fekal derňewi netijesinde goňur aýylaryň iýmitleniş endikleri we näme üçin obalara gelýändigi ylmy maglumatlar bilen ýazylar. Bu gözlegler, obalarda ýerleriň döremeginiň sebäplerine we iýmitleniş endiklerine düşünmegi maksat edinýär.

Ykdysady we ekologiki deňagramlylyk

Taslamanyň ýolbaşçysy Karabekir, ýabany tebigaty we oba ýaşaýjylarynyň ykdysady bähbitlerini goramagyň maksatlaryny aýdýar we kamera duzaklary we fekal analizler arkaly alnan maglumatlar bilen has aňly çözgütleri öndürmegi maksat edinýär. Şol bir wagtyň özünde, obanyň ýaşaýjylarynyň bu meselede habardarlygyny ýokarlandyrmak arkaly nädogry hereketleriň öňüni almagy maksat edinýärler.

Habitat ýok edilmeginiň täsiri

Tebigatyň ýok edilmeginiň adam-ýabany tebigat çaknyşygynyň esasy sebäbidigini aýdyp, professor doktor Baýdemir aýylaryň ýaşaýyş ýerleriniň gysylmagy sebäpli obalara gitmelidigini aýtdy. Taslama aýy ilatyny goramagy we adamlara ykdysady ýitgileriň öňüni almagy maksat edinýär.

Geljekki okuwlar we maksatlar

Bu gözleg bilen aýylaryň we adamlaryň başdan geçirýän meseleleriniň çözgütlerine has çuňňur düşünmek ösdüriler. Gözlegiň netijeleri sebitdäki ekologiki deňagramlylygy goramak we ýerli ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmak üçin potensiala eýe.