Afinyda we Tel Awiw liniýasynda "Türkiye" duýduryşy: Sebit hyzmatdaşlygyndan strategiki howp

Türkiye soňky ýyllarda köp ölçegli we garaşsyz daşary syýasaty alyp barmak bilen dünýä aktýoryna öwrülmegi Gündogar Ortaýer deňzinde we Eastakyn Gündogarda deňagramlylygy üýtgedýär. Gresiýanyň teleýaýlymynyň alyp baryjysy Andreas Mountzouroulias tarapyndan taýýarlanan we hödürlenen "Göni habarlar" atly programmada Ankaranyň geosyýasy täsirinden dörän çuňňur oňaýsyzlyk ünsi çekdi. Ysraýylda ýerleşýän strategiki gözleg guramalarynyň hasabatlaryna esaslanan seljermeler Tel Awiw administrasiýasynyň indi Türkiýany "sebit hyzmatdaşy" däl-de, gönüden-göni "strategiki bäsdeş we duşman" hökmünde kesgitlemeýändigini ýüze çykardy. Bahalandyrmalarda, Türkiýäniň ýakyn on ýylda Ysraýylyň milli howpsuzlygyna iň çynlakaý we gutulgysyz howp boljakdygy aýdyň görkezildi.

Gündogar Ortaýer deňzinde meýilnamalary bozan güýç we IMEC koridorynyň ýarylmagy

Ysraýylyň Ybraýym şertnamasynyň çäginde gurmak isleýän täze howpsuzlyk arhitekturasynda Europeewropa açylýan energiýa we geosyýasy köpri hökmünde Gresiýanyň we Kipriň Kipr administrasiýasynyň (GCASC) ulanmagy maksat edinýändigi mälimdir. Şeýle-de bolsa, Türkiýanyň Gündogar Ortaýer deňzinde özygtyýarly hukuklaryny we deňiz ýurisdiksiýalaryny goramak baradaky barlyşyksyz tutumy bu bileleşigiň meýilnamalaryny diýen ýaly bozýar. Ankaranyň Hindistan-Eastakyn Gündogar-Europeewropa ykdysady koridory (IMEC) taslamasyna aç-açan garşylyklary we bu taslamadan geçjek alternatiw söwda ýollary baradaky teklipleri Afiny we Tel Awiw frontunda uly gyzyklanma döredýär. Türkiye; Siriýa we Päkistan ýaly möhüm geografiýalarda döreden alternatiw logistika ugurlary bilen Günbatar tarapyndan goldanýan taslamalara garşy güýçli aktýor hökmünde çykyş edýär.

Türkleriň deňizdäki howpuny bozmak isleýän Afiny hökümeti goranyş çykdajylaryny köpeltdi we täze bileleşikler gözledi. Gresiýanyň Hindi-Pacificuwaş umman sebitiniň gämi gurluşyk ägirtlerinden biri bolan Günorta Koreýanyň Hanwha ummany bilen häzirki zaman harby gämi önümçiligi we suwasty gämini döwrebaplaşdyrmak boýunça strategiki şertnamalara gol çekendigi mälim edildi. Mundan başga-da, Balkanlarda täsir gazanmaga synanyşýan Gresiýa, Türkiýäniň sebitdäki roluny ogurlamak synanyşygy hasaplanýan Bolgariýadaky Amerikan KC-135 tanker uçarlaryny goramak üçin Sofiýa administrasiýasyna “Patriot” howa gorag ulgamyna goldaw bermegi meýilleşdirýär.

Hapa lobbi we F-35 programmasy boýunça S-400 kesgitlemesi

Gresiýanyň habar beriş serişdelerinde giňişleýin orun alan başga bir mesele, ABŞ-da ýerleşýän Gatestone instituty tarapyndan Türkiýa garşy yzygiderli töhmet atmak kampaniýasy boldy. Institut tarapyndan taýýarlanan hasabatlarda Türkiýeniň F-35 söweş uçar meýilnamasyna gaýtadan goşulmagy Waşington üçin bagyşlap bolmajak geosyýasy ýalňyşlyk boljakdygy öňe sürülýär. Terrorçylyga garşy operasiýalarda Ankaranyň garaşsyz we kesgitli ugry Günbatar bileleşiginiň arakesmesi hökmünde görkezilýär. Hususan-da, Türkiýäniň Hamas we Hizbullah bilen gatnaşyklary we Eýran serhedindäki harby operasiýalaryň öňüni almakdaky möhüm roly Günbatar dünýäsine "ygtybarly ýaran" tezisi hökmünde satylýar.

Beýleki tarapdan, Türkiýanyň Russiýadan satyn alan S-400 howa gorag ulgamlaryny ABŞ-nyň sanksiýalaryna garamazdan üçünji ýurda geçirmezlik baradaky özbaşdak karary, seljerişlerde giňişleýin orun tapýar. Hytaýdan gelip çykýan howa goranyş ulgamlarynyň Eýranda şowsuzlygyndan soň, Ankaranyň ýerli we milli serişdeler bilen öz howa gorag zolagyny güýçlendirmek karary Türkiýäniň harby garaşsyzlygynyň iň anyk subutnamasy hasaplanýar.

Şeýle-de bolsa, Gara deňizdäki deňagramlyklar hem üns merkezinde. Türk deňiz güýçleriniň söwda gämilerini Russiýa-Ukraina söweşinden soň dörediljek täze howpsuzlyk arhitekturasyna ugratmagy, Ankaranyň Gara deňizden Kawkaza çenli uzap gidýänligini tassyklaýan ösüş hökmünde görülýär. Ankara tarapyndan krizis pursatlarynda ýerine ýetirilen deňagramly we köptaraply diplomatiýa, türk eýeçiligindäki "Altyn ýolbars" ýük gämisi, Odessa portundan rus otlary nyşana alynýar, sebit parahatçylygynyň kepili bolup durýar.

Bilim we ýumşak güýç: Maarif gaznasynyň global güýji

Türkiýanyň harby güýji sebitdäki garşydaşlaryny aladalandyrýan ýeke-täk faktor däl. Ankaranyň dünýäde ýumşak güýç elementlerini netijeli ulanmagy hem ýakyndan yzarlanýar. Häzirki wagtda dünýäniň 34 ýurdunda işleýän Türk Maarif gaznasy Günbatar derňewlerinde nyşana alyndy. Gaznanyň diňe bir bilim edarasy bolman, eýsem Türkiýäniň medeni, syýasy we ideologiki garaýyşlaryny dünýä derejesinde ýaýradýan strategiki ulgamdygy öňe sürülýär. Türkiye diňe uçarmansyz howa ulaglary we söweş gämileri däl; Bilime, medeni diplomatiýa we geljekki nesilleriň akyl gurluşyna maýa goýumlary bilen dünýä derejesinde hemişelik täsir sferasyny döredendigi kabul edilýär.